kantsasar.com – Ալի Սալ­թա­նա­լի Սալ­թա­նը թուրք լու­սան­կա­րիչ է: Ծնած է Էրզ­րում (Կա­րին-«Ակունք»ի խմբ.), կ՛ապ­րի Ան­գա­րա: Ան 8-րդ ան­գամն ըլ­լա­լով Հա­յաս­տան կ՛այ­ցե­լէ: Առա­ջին ան­գամ Հա­յաս­տան եկած էր 2008-ին` յայտ­նի հայ լու­սան­կա­րիչ Ռու­բէն Ման­կա­սար­եա­նի հետ «Կարս-Գիւմ­րի լու­սան­կար­չա­կան կա­մուրջ» ծրա­գի­րի ծի­րին մէջ: Ռ. Ման­կա­սար­եա­նի հետ Ալի Սալ­թան իրա­կա­նա­ցու­ցած է նա­եւ Հա­յաս­տան-Թուրք­իա սահ­մա­նը լու­սան­կա­րե­լու ծրա­գի­րը: 2009-ին` Ռու­բէն Ման­կա­սար­եա­նի մա­հէն ետք, Ալին հայ-թր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րուն վե­րա­բե­րող լու­սան­կար­չա­կան աշ­խա­տան­քը կը շա­րու­նա­կէ առան­ձին:

13 Մար­տին Նո­րա­րար փոր­ձա­ռա­կան ար­ուես­տի կեդ­րո­նին մէջ (ՆՓԱԿ) բա­ցու­մը կա­տար­ուե­ցաւ Ալի Սալ­թա­նի «Գե­տին միւս ափը» խո­րա­գի­րը կրող ցու­ցա­հան­դէ­սին, որ իրա­կա­նաց­ուած է «Սահ­մա­նին այն կող­մը» նա­խա­գի­ծի ծի­րին մէջ: Լու­սան­կար­նե­րուն մէջ Հա­յաս­տա­նի ու Թուրք­իոյ սահ­մա­նա­մերձ գիւ­ղերն են` Բա­գա­րանն ու Հա­լի­քիս­լա­քը, իրենց բնա­կիչ­նե­րով: Կար­ծէք եր­կու­քին մէջ ալ նոյն կեանքն է` նոյն առօր­եա­յով: Ճիշդ ա՛յդ է լու­սան­կա­րի­չին հիմ­նա­կան փո­խան­ցե­լի­քը` մար­դիկ կ՛ապ­րին կողք–կող­քի, նոյն հո­գե­րով ու երա­զանք­նե­րով, սա­կայն մի­ա­ժա­մա­նակ չա­փա­զանց հե­ռու են իրար­մէ:

Նա­խա­գի­ծին նպա­տակն է լու­սան­կար­նե­րու մի­ջո­ցով այս եր­կու բնա­կիչ­նե­րը իրա­րու մօ­տեց­նել, քա­նի որ զի­րար չճանչ­նա­լը, ան­տեղ­եա­կու­թիւնը կր­նայ յան­գեց­նել նա­խա­պա­շա­րում­նե­րու, վա­խի եւ զայ­րոյ­թի, աւե­լի՛ն` ար­հա­մար­հան­քի, մերժ­ման կամ աւե­լի վատ հե­տե­ւանք­նե­րու:

Նա­խա­գի­ծին հե­ղի­նակ­նե­րը ու­նին այն կար­ծի­քը, որ դի­մա­ցի­նին մշա­կոյ­թին, հա­ւատ­քին ու ձգ­տում­նե­րուն ճա­նա­չու­մը կր­նայ նուա­զեց­նել վա­խը եւ յաղ­թա­հա­րել տա­րա­կար­ծու­թիւն­նե­րը:

«Այս եր­կու գիւ­ղե­րը, որոնք կը գտն­ուին նոյն գե­տի տար­բեր մա­սե­րուն վրայ, մի­ա­ժա­մա­նակ շատ մօտ ու հե­ռու են իրար­մէ, իմ փա­փաքս է ներ­կա­յաց­նել անոնց դի­մա­ցի­նին կեան­քը», «Ան­կախ»ի հետ ու­նե­ցած զրոյ­ցին ըն­թաց­քին յայտ­նած է թուրք լու­սան­կա­րի­չը:
Պա­տաս­խա­նե­լով այն հար­ցու­մին, որ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին ինչ գի­տէ եւ ի՞նչ է իր տե­սա­կէ­տը` Ալին յայտ­նած է. «Ասի­կա ցաւ է, ափ­սո­սանք, զոր կա­րե­լի չէ վի­ճար­կել, անոր հա­մա­ձայն ըլ­լալ կամ չըլ­լալ, ատի­կա միայն կա­րե­լի է կի­սել»:

Ըստ անոր, Թուրք­իոյ մէջ շա­տեր, ինչ­պէս ինք, կ՛ըն­դու­նին Ցե­ղաս­պա­նու­թեան փաս­տը, բայց մի­ա­ժա­մա­նակ չեն ու­զեր անընդ­հատ այդ մա­սին խօ­սիլ, այլ կ՛ու­զեն գոր­ծով բան մը փո­խել:
Ալի Սալ­թա­նը յոյս ու­նի, որ այս ցու­ցա­հան­դէ­սը ըլ­լալ փոք­րիկ քայլ մը, որ այլ քայ­լե­րու հետ մի­աս­նա­բար նպաս­տէ հայ եւ թուրք ժո­ղո­վուրդ­նե­րուն մի­ջեւ տա­րա­կար­ծու­թիւն­նե­րու վե­րաց­ման:

Նա­խա­գի­ծին կ՛աջակ­ցին նա­եւ Հա­յաս­տա­նի եւ Թուրք­իոյ մէջ Զուի­ցեր­իոյ դես­պա­նա­տու­նե­րը: Հա­յաս­տա­նի մէջ Զուի­ցեր­իոյ դես­պան Կոնս­թան­թին Օպո­լենս­քի, որ նոյն­պէս ներ­կայ էր ցու­ցա­հան­դէ­սին, «Ան­կախ»ի հետ ու­նե­ցած զրոյ­ցին ըն­թաց­քին յայտ­նած է. «Այս եր­կու գիւ­ղե­րուն բնա­կիչ­նե­րը կ՛ապ­րին կողք-կող­քի, սա­կայն շատ հե­ռու են իրար­մէ: Փակ սահ­ման­նե­րը անբ­նա­կան երե­ւոյթ են, նման բան պէտք է ըլ­լայ: Ճիշդ է, որ այս ցու­ցա­հան­դէ­սը չի կր­նար աշ­խար­հը փո­խել, սա­կայն այդ մար­դիկ, որոնք կ՛ապ­րին իրար կող­քին, առանց զի­րար ճա­նա­չե­լու, գո­նէ այս լու­սան­կար­նե­րուն մի­ջո­ցով կր­նան որոշ չա­փով ծա­նօ­թա­նալ իրա­րու, քա­նի որ ցու­ցա­հան­դէ­սը տե­ղի ու­նե­ցած է եր­կու եր­կիր­նե­րուն մէջ ալ»:
Նշենք, որ նոյն ցու­ցա­հան­դէ­սը նա­խորդ տար­ուան Նո­յեմ­բե­րին կա­յա­ցած է նա­եւ Ան­գա­րա­յի մէջ, ուր, թուրք լու­սան­կա­րի­չին գոր­ծըն­կե­րուհի­ին հա­մա­ձայն, շատ մեծ ար­ձա­գանգ ու­նե­ցած է, ներ­կա­նե­րէն ոմանք նոյ­նիսկ ար­տաս­ուած են:

ԹՈՒՐՔԻՆ ՀԱՄԱՐ ՀԱՅԸ ԿԸ ՄՆԱՅ ՅԱՒԵՐԺԱԿԱՆ ԹՇՆԱՄԻ
FRIDAY, 29 MARCH 2013 16:41 Խ.Շ.
ԹՈՒՐՔԻՆ ՀԱՄԱՐ
ՀԱՅԸ ԿԸ ՄՆԱՅ
ՅԱՒԵՐԺԱԿԱՆ ԹՇՆԱՄԻ
Թուրք­իոյ եւ Ազր­պէյ­ճա­նի վա­րած հա­կա­հայ քա­ղա­քա­կա­նու­թեան դէմ Մի­աց­եալ Նա­հանգ­նե­րու Հայ Դա­տի յանձ­նա­խում­բը, օրերս, ամե­րի­կա­հայ հա­մայն­քի օժան­դա­կու­թեամբ, շարք մը բո­ղո­քի ար­շաւ­ներ եւ մի­ջո­ցա­ռում­ներ ձեռ­նար­կած է:

Սա­կայն, տա­րօ­րի­նակն ու զա­ւեշ­տա­կա­նը այն է, որ Հա­յաս­տա­նի մէջ հա­մա­պա­տաս­խան հաշտ ըն­կա­լու­մով չի դի­մա­ւոր­ուիր ամե­րի­կա­հա­յե­րու բո­ղո­քի նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը: Ինչ­պէս միշտ, այ­սօր եւս, շր­ջա­նա­ռու­թեան դր­ուած է այն թիւր տե­սա­կէ­տը, թէ Հ.Յ.Դաշ­նակ­ցու­թիւնը առիթ չի փախց­ներ հա­կաթր­քա­կան աղ­մուկ ու ընդվ­զում յա­րու­ցե­լու, հա­րե­ւան Թուրք­իոյ հետ Հա­յաս­տա­նի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը կար­գա­ւո­րե­լու փոր­ձե­րը խո­չըն­դո­տե­լու` շա­րու­նա­կե­լով թուր­քը ներ­կա­յաց­նել որ­պէս հա­յու­թեան մի­ակ ու յա­ւի­տե­նա­կան թշ­նա­մին: Այլ խօս­քով` հա­յաս­տան­եան որոշ շր­ջա­նակ­նե­րու կող­մէ Դաշ­նակ­ցու­թիւնը դարձ­եալ կը ներ­կա­յաց­ուի իբ­րեւ մե­ղա­ւոր, «բա­րիդ­րաց­նու­թեան» ջա­տա­գով Թուրք­իոյ հետ մեր երկ­րի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը տե­ւա­բար ապա­կա­յու­նաց­նող, ձգտ­ուա­ծու­թեան մղող մո­լե­ռանդ ազ­գայ­նա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն:

Հայ-թր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու հար­ցով հայ­կա­կան «որոշ» շր­ջա­նակ­ներ կամ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ միշտ ալ հի­ա­ցումով ար­տա­յայտ­ուած են թուր­քե­րու ցու­ցա­բե­րած ան­կեղ­ծու­թեան ու դրական մօտեցումներու մասին, ինչ­պէս նա­եւ ան­հանգս­տու­թիւն եւ դժ­գո­հու­թիւն յայտ­նած` հայ ազ­գայ­նա­կան խմ­բա­ւո­րում­նե­րու, ու յատ­կա­պէս` Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թեան հայ­րե­նա­սի­րա­կան «շա­հար­կում­նե­րուն» նկատ­մամբ:
Նե­րազ­գա­յին մեր իրա­կա­նու­թեան մէջ առ­հա­սա­րակ ան­պա­կաս եղած են նմա­նօ­րի­նակ դա­տա­պար­տե­լի եւ ապազ­գա­յին դիր­քո­րո­շում­ներ, որոնց­մէ շա­տեր ար­դէն մո­ռա­ցու­թեան մատն­ուած են: Առ ի հաս­տա­տում վե­րոնշ­եալ մեր նկա­տում­նե­րուն եւ մտա­հո­գու­թիւն­նե­րուն, ստո­րեւ կը ներ­կա­յաց­նենք հա­կիրճ, բայց շատ բան վկա­յող հե­տա­գայ ու­սա­նե­լի օրի­նա­կը:

1999-ին Թուրք­ի­ան հար­ուա­ծած ահա­ւոր երկ­րա­շար­ժի ար­դիւն­քով, փլա­տակ­նե­րու տակ զոհ­ուե­ցան տասն­եակ հա­զա­րա­ւոր թուր­քեր, որոնց թիւը ամե­նայն հա­ւա­նա­կա­նու­թեամբ կա­րե­լի էր կր­ճա­տել, թէ­կուզ փոքր տա­րո­ղու­թեամբ, եթէ փր­կա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը արագ եւ ար­դիւ­նա­րար կեր­պով կազ­մա­կերպ­ուէ­ին:

Այս­տեղ ան­շուշտ երկ­րա­շարժն ու անոր կոր­ծա­նա­րար հե­տե­ւանք­նե­րը նկա­րագը­րե­լու մի­տում չու­նինք: Բո­լո­րին ծա­նօթ է, թէ անդարմանելի ինչ վնաս­ներ եւ կո­րուստ­ներ կր­նայ պատ­ճա­ռել նման ող­բեր­գա­կան պա­տա­հար մը: Աւե­լին, ոե­ւէ մար­դու կամ ցե­ղի իս­կա­կան ինք­նու­թիւնն ու բնոյ­թը կը բա­ցա­յայտ­ուի այ­սօ­րի­նակ հա­մա­տա­րած քան­դում եւ մահ սփ­ռող պա­տու­հաս­նե­րու ըն­թաց­քին: Թր­քա­կան կա­ռա­վա­րու­թիւնը 1999-ի ար­հա­ւիր­քէն ան­մի­ջա­պէս ետք օգ­նու­թեան խնդ­րան­քով դի­մեց հա­մաշ­խար­հա­յին հան­րու­թեան, ապա ան­յա­պա­ղօ­րէն ու վճ­ռա­կա­նա­պէս մեր­ժեց Հա­յա­ստա­նի ու Յու­նաս­տա­նի կող­մէ առա­ջարկ­ուած աղէտ­եալ թուր­քե­րու մար­դա­սի­րա­կան օժան­դա­կու­թեան փու­թա­լու պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւնը:

Այդ օրե­րու Թուրք­իոյ առող­ջա­պա­հու­թեան նա­խա­րա­րը բա­ցա­յայ­տօ­րէն յայ­տա­րա­րեց` որ իրենք պատ­րաստ չեն Յու­նաս­տա­նի կող­մէ առա­ջարկ­ուած բու­ժօգ­նա­կան արիւնը ըն­դու­նե­լու: Թուրք նա­խա­րա­րը ան­վա­րա­նօ­րէն եւ ծայ­րա­յեղ մո­լե­ռան­դու­թեամբ կը յայ­տա­րա­րէր, որ չի ցան­կար թուր­քե­րու երակ­նե­րուն մէջ յու­նա­կան պիղծ ար­եան նե­րար­կու­մը:

Ազ­գայ­նա­մոլ թուրք նա­խա­րա­րը առա­ւել եւս չէր փա­փա­քեր, որ փլա­տակ­նե­րու տակ խող­խող­ուած թուր­քե­րը, Աստ­ուած մի արաս­ցէ, յան­կարծ, հա­յե­րու «եղծուած ու յանցագործ» ձեռ­քե­րով փրկ­ուէ­ին:

Թուր­քին հա­մար բնա­կա­նա­բար էա­կան ոչ մէկ նշա­նա­կու­թիւն կամ ար­ժէք կը ներ­կա­յաց­նէ, թէ Հա­րա­ւա­յին Սի­պեր­իա­յէն եւ Աս­իոյ տա­փա­ստան­նե­րէն Արեւ­մուտք ներ­խու­ժած նե­ղաչ­եայ հրո­սակ­նե­րու ու ենի­չե­րի­նե­րու ժառանգորդներու երակ­նե­րուն մէջ այ­սօր ինչ ազ­գու­թեանց արիւն­ներ կը հո­սին: Անոր հա­մար առաջ­նա­հերթն ու հիմ­նա­կա­նը թուրք ինք­նու­թեան ընդգ­ծումն ու վե­րա­հաս­տա­տումն է միայն:

Սե­փա­կան երկ­րի ու ժո­ղո­վուր­դի ար­հա­ւիր­քի օրե­րուն, Թուրք­իա ար­ժա­նա­ւո­րա­պէս ու գե­րա­զան­ցօ­րէն դր­սե­ւո­րեց իր անմր­ցե­լի ցե­ղա­պաշ­տու­թիւնը, իր հե­տե­ւո­ղա­կան ու սկզ­բուն­քա­յին այ­լա­մեր­ժու­թիւնը եւ մաս­նա­ւո­րա­բար` հա­յատ­եա­ցու­թիւնը: Թուր­քեր աներկ­բա­յօ­րէն հաս­տա­տե­ցին, թէ հա­յեր ու յոյ­ներ իրենց թշ­նա­մի­ներն են, եւ թէ կը մեր­ժեն որե­ւէ տե­սա­կի օգ­նու­թիւն անոնց­մէ: Այդ վե­րա­բե­րու­մով օս­ման­ցի­նե­րու յետ­նորդ­ներ օր ցե­րե­կով կ՛ապա­ցու­ցէ­ին` թէ հա­յեր, յոյ­ներ, պուլ­կար­ներ, արաբ­ներ, քիւր­տեր… եւ բո­լոր անոնք, որոնց եր­կի­րը բռ­նագ­րա­ւած են եւ կ՛ապ­րին անոնց հո­ղե­րուն վրայ` թուր­քի ոխե­րիմ թշ­նա­մի­ներն են: Բո­լոր անոնք` որոնք աւե­րի, ջար­դի, կո­տո­րա­ծի են­թարկ­ուած են թուր­քին կող­մէ` բնա­կա­նա­բար բա­րե­կամ չէ­ին կր­նար ըլ­լալ, այլ` թշ­նա­մի, որով­հե­տեւ այ­լա­պէս` պի­տի չկո­տո­րէ­ին, պի­տի չխող­խո­ղէ­ին, պի­տի չս­պան­նէ­ին զա­նոնք: Այդ պատ­ճա­ռով ալ անոնք բնաւ պի­տի չնե­րեն իրենց թշ­նա­մի­նե­րուն: Իսկ հա­յը, ինչ­պէս կան­խան­շե­ցինք, թուր­քին հա­մար կը մնայ յա­ւեր­ժա­կան թշ­նա­մի` որ­քան ալ փոր­ձէ բար­եա­ցա­կա­մու­թիւն դր­սե­ւո­րել ցե­ղաս­պա­նին նկատ­մամբ:

Ցան­կա­տե­սու­թեամբ ապ­րող մի­ա­միտ հա­յոր­դի­ներ կամ ապազ­գա­յին ուղղ­ուա­ծու­թեան տէր հա­յա­նուն ստր­կա­միտ­ներ տա­կա­ւին չեն յու­սալք­ուած, այլ ան­համ­բեր կը սպա­սեն, կ՛երա­զեն այն երա­նե­լի օրը, երբ թուր­քեր պի­տի զգաս­տա­նան , պիտի ապաշխարեն եւ նե­րո­ղու­թիւն պի­տի խնդ­րեն հա­յու­թե­նէն, ինչ­պէս գեր­մա­նա­ցի­ները` հր­եա­նե­րէն: Անխ­նա­յօ­րէն մեզ կո­տո­րե­լու, ան­գու­թօ­րէն հա­յոր­դի­ներ տա­րագ­րե­լու եւ անի­րա­ւօ­րէն մեր եր­կի­րը բռ­նա­զաւ­թե­լու, մեզ հարս­տա­հա­րե­լու, մեր ստաց­ուածքն ու հարս­տու­թիւնը յափշ­տա­կե­լուն հա­մար թուր­քեր ամե­նե­ւին պի­տի չնե­րեն մե­զի: Անոնք հե­տե­ւո­ղա­կա­նօ­րէն եւ ընդ­միշտ պի­տի ու­րա­նան մեր ժո­ղո­վուր­դի դէմ գործած իրենց բար­բա­րո­սու­թիւն­նե­րը, ան­մարդ­կա­յին արարք­նե­րը: Բո­լո­րը պէտք է հասկը­նան եւ հա­մոզ­ուին, որ եթէ նոյ­նիսկ օր մը որո­շենք զի­ջիլ ու նե­րել թուր­քին, մի­ան­գա­մայն յայ­տա­րա­րել` թէ ան մեր թշ­նա­մին չէ, ապա դարձ­եալ ոչինչ պի­տի փոխ­ուի կա­ցու­թե­նէն: Որով­հե­տեւ եթէ ան­գամ մենք հրա­ժա­րինք թուր­քը մեր թշ­նա­մին նկա­տե­լէ, այ­նու­հան­դերձ` ան եր­բեք պի­տի չյօ­ժա­րի այդ վե­րա­բե­րու­մին, վե­րա­տե­սութ­եան պի­տի չեն­թար­կէ իր ան­հաշտ, բա­ցա­սա­կան ըն­թաց­քը, հա­մար­ժէ­քօ­րէն պի­տի չար­ձա­գան­գէ, այլ պի­տի շա­րու­նա­կէ մեզ իր ոխե­րիմ թշ­նա­մին հա­մա­րել: Այ­սինքն, ամէն պա­րա­գա­յի մենք պի­տի մնանք թուր­քի յա­ւի­տե­նա­կան ոսո­խը:
Բացի այս բոլորէն` ի՞նչ նե­րե­լու մա­սին է խօս­քը, երբ առայ­սօր եւ ընդ­հան­րա­պէս նե­րո­ղու­թիւն խնդ­րող չկայ մեզ­մէ:

Թուր­քը շատ լաւ կը գի­տակ­ցի թէ իր մեղ­քը ան­քա­ւե­լի է, հա­յե­րու նկատ­մամբ իր գոր­ծադ­րած Սպան­դը, պատճառած չարիքները անմոռանալի, ան­նե­րե­լի: Ան քաջ հա­մոզ­ուած է, որ ան­կա­րե­լի է ար­դա­րաց­նել իր ահա­ւոր ու քստմ­նե­լի նախ­ճի­րը: Հե­տե­ւա­բար` ան հա­յը կը հա­մա­րէ թշ­նա­մի եւ մին­չեւ վերջ պի­տի չփո­խէ այդ կողմ­նո­րո­շու­մը:

Առ այ­սօր կը շա­րու­նա­կենք թուրքերու հանդէպ մեր կրա­ւո­րա­կան, պար­տուո­ղա­կան վար­քա­գի­ծը: Յե­տոյ` իրո­ղու­թիւն­նե­րը, ճշ­մար­տու­թիւն­նե­րը իրենց ճշգ­րիտ բնո­րո­շու­մով ներ­կա­յաց­նե­լը, թշ­նա­մին իր հա­րա­զատ որա­կու­մով ան­ուա­նար­կե­լը բա­ցար­ձա­կա­պէս չի նշա­նա­կեր անոր դէմ ան­մի­ջա­կան առ­ճա­կա­տու­մի ձեռ­նար­կել, ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թիւն­ներ սան­ձա­զեր­ծել, աւե­լին` եր­բեք չի նշա­նա­կեր թուր­քին կո­կոր­դը սեղ­մե­լու կամ անոր գլու­խը ջար­դե­լու այս­րո­պ­է­ա­կան տրա­մադ­րու­թիւն կամ պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւն:

Ազն­ուա­զարմ հա­յը ի վի­ճա­կի է նոյ­նիսկ իր արիւ­նար­բու ոսո­խին օգ­նու­թեան փու­թա­լու, երբ ան տա­րե­րա­յին պա­տու­հա­սի հան­դի­պած է, հս­կա­յա­կան վնաս­նե­րու եւ կո­րուստ­նե­րու են­թարկ­ուած, կամ մեծ ող­բեր­գու­թիւն կը դի­մագ­րա­ւէ:

Իրերն իրենց հա­րա­զատ անուն­նե­րով կո­չե­լը ան­պայ­ման յա­մե­ցող ատե­լու­թեան եւ կան­խա­կալ վար­կա­բե­կու­մի ցու­ցա­նիշ, փաս­տարկ պէտք չէ ըն­դու­նիլ, այլ` մարդա-սիրական վսեմ զգա­ցում­նե­րու եւ անհաշուենկատ դրացնութեան անկեղծ ար­տա­յայ­տու­թիւն:

Առա­ւել նա­եւ` հնա­րա­ւոր երկ­խօ­սու­թեան եւ լուրջ, ար­դիւ­նա­րար քն­նար­կում­նե­րու նա­խա­պայ­ման:

Բնա­կա­նա­բար այն պա­րա­գա­յին` երբ անհ­րա­ժեշտ են­թա­հող, խրա­խու­սիչ նա­խադր­եալ­ներ, փո­խա­դարձ ցան­կու­թիւն եւ իրաւ պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւն առ­կայ են:

Խ.Շ.

ՍՓԻՒՌՔԸ
FRIDAY, 29 MARCH 2013 16:10 ADMINISTRATOR
ՍՓԻՒՌՔԸ ԻՐ ՆԵՐԿԱՅ ԴԺՈՒԱՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՎ
ԵՒ ԿԱՐԵԼԻՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՎ.
ՆՊԱՍՏԱՒՈՐ ԻՐՈՂՈՒԹԻՒՆՆԵՐ

Կեան­քը միայն դժ­ուա­րու­թիւն­ներ չէ, որ կը հա­նէ Սփիւռ­քի հա­յու­թեան առ­ջեւ. կան նա­եւ կարգ մը նպաս­տա­ւոր իրո­ղու­թիւն­ներ, որո՛նք եւս հե­տե­ւանք Սփիւռ­քի կեան­քի պայ­ման­նե­րուն:

Անց­եալ քա­ռորդ դա­րու ըն­թաց­քին մեծ չա­փով աւել­ցած են ՀԱ­ՂՈՐ­ԴԱԿ­ՑՈՒ­ԹԵԱՆՑ ՄԻ­ՋՈՑ­ՆԵՐՆ ՈՒ ԿԱ­ՐԵ­ԼԻՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵ­ՐԸ: Աշ­խար­հաց­րիւ հա­յու­թիւնը, իրար­մէ հա­զա­րա­ւոր մղոն­նե­րով հե­ռու գա­ղութ­նե­րու մէջ կեդ­րո­նա­ցած հա­յու­թիւնը, ներ­կա­յիս աւե­լի դիւ­րաւ եւ աւե­լի յա­ճախ հա­ղոր­դակ­ցու­թեան մէջ է այլ գա­ղութ­նե­րու հետ: Օդա­նա­ւա­յին ճամ­բոր­դու­թիւն­նե­րը կորսն­ցու­ցած են առաջ­ուան իրենց ան­մատ­չե­լիու­թիւնն ու վտան­գա­ւոր բնոյ­թը. ընդ­հա­կա­ռակն, անոնք, հա­մե­մա­տա­բար, փո­խադ­րու­թեան ամե­ն­ա­ա­պա­հով մի­ջոցն են. այս իրո­ղու­թիւնը հետզ­հե­տէ թա­փան­ցած է մե­րօր­եայ մարդ­կու­թեան մտա­ծու­մէն ներս եւ ան այ­լեւս չու­նի առաջ­ուան վե­րա­պա­հու­թիւնն ու վա­խը օդա­նա­ւա­յին ճամ­բոր­դու­թեան վե­րա­բեր­մամբ:

Սփիւռ­քի զա­նա­զան գա­ղութ­նե­րու մշա­կու­թա­յին միու­թիւն­նե­րը (եր­բեմն առանց միու­թե­նա­կան նպաս­տի, ան­հա­տա­կան ձեռ­նարկ­նե­րը) իրա­րու հետ յա­րա­բե­րու­թեան մէջ կը դնեն հայ­կա­կան հե­ռա­ւոր գա­ղութ­նե­րը, մտա­ւո­րա­կան­նե­րու, ար­ուես­տա­գէտ­նե­րու, գրա­գէտ­նե­րու, թա­տե­րա­խում­բե­րու ճամ­բոր­դու­թիւն­նե­րով եւ այլ գա­ղութ­նե­րու մէջ ու­նե­ցած ելոյթ­նե­րով. ինչ որ կը սեր­տաց­նէ ՍՓԻՒՌ­ՔԻ ԶԱ­ՆԱ­ԶԱՆ ԳԱ­ՂՈՒԹ­ՆԵ­ՐՈՒ ՀՈ­ԳԵ­ԿԱՆ ԿԱ­ՊԸ, կը դառ­նայ մի­ա­ւոր­ման յա­ւել­եալ նպաստ, նոր թա­փի խթան, նոր աւիշ` կեն­սու­նա­կու­թեան:

Սփիւռ­քի մէջ անց­ուած յիս­նամ­եա­կը եթէ մէկ կող­մէ կը խլէ հա­յու­թե­նէն մէկ մա­սը իր զա­ւակ­նե­րուն, միւս կող­մէ` տուած է հա­յու­թեան նոր սե­րունդ մը, մէկ-եր­կու նոր սե­րունդ, որոնք իրա­կան պատ­րաս­տու­թեան տէր են, մեծ­ցած ըլ­լա­լով կեան­քի բնա­կան պայ­ման­նե­րու մէջ եւ ձեռք բե­րած ըլ­լա­լով անհ­րա­ժեշտ մաս­նա­գի­տա­ցու­մը` ու­սու­մով կամ փոր­ձա­ռու­թեամբ: Պատ­րաստ­ուած նոր սե­րունդ մը մեծ նպաստ մըն է Սփիւռ­քի հա­յու­թեան գո­յա­պահ­պան­ման (գո­յա­պահ­պա­նու­մը պէտք չէ առ­նել կա­յուն (սթա­թիք) պահ­պան­ման մը իմաս­տով, այլ, ընդ­հա­կա­ռակն, գոր­ծօն, ար­տա­քին աշ­խար­հի հետ շփ­ման մէջ եղող, տի­նա­միք գո­յու­թեան մը պահ­պան­ման իմաս­տով): Պատ­րաստ­ուած նոր սե­րունդ­նե­րը ի վի­ճա­կի են տես­նե­լու, քն­նե­լու, լա­ւա­պէս ծա­նօ­թա­նա­լու կեան­քի նոր պայ­ման­նե­րուն, այդ պայ­ման­նե­րէն բխող հրա­մա­յա­կան­նե­րուն եւ կր­նան գտ­նել այն ձե­ւե­րը, որոնք պի­տի կա­րե­նան գո­հաց­նել ե՛ւ կեան­քի ան­մի­ջա­կան պա­հանջ­նե­րը, ե՛ւ սփիւռ­քա­հայ կեան­քի աւե­լի եր­կա­րա­տեւ գո­յու­թեան հա­մար կեն­սա­կան պա­հանջ­նե­րը:
Միայն նոր սե­րունդ­նե­րը չեն որ պատ­րաստ­ուած են այ­սօր պէտք եղած ձե­ւով, այլ նա­եւ, մա­սամբ գէթ, այդ ազ­դե­ցու­թիւնը կրած են նա­եւ սփիւռ­քա­հայ կեան­քը վա­րող բո­լոր ու­ժե­րը, բո­լոր տա­րի­քի սե­րունդ­նե­րը: Ներ­կա­յիս կա­րե­լի է ըսել, թէ սփիւռ­քի հա­յու­թեան ներ­կա­յով ու ապա­գա­յով հե­տաքրք­րուող ամէն հայ ան­հատ, ի՞նչ կողմ­նո­րո­շում ալ որ ու­նե­նայ, սուր կեր­պով կ՛անդ­րա­դառ­նայ սփիւռ­քին սպառ­նա­ցող վտանգ­նե­րուն, սփիւռ­քա­հա­յութ­եան կեան­քի պայ­ման­նե­րու դժ­ուա­րու­թեանց: Այդ անդ­րա­դար­ձումն իսկ նպաս­տա­ւոր իրո­ղու­թիւն մըն է: Ճիշդ է, անդ­րա­դառ­նա­լը չի բա­ւեր` կա­րե­նալ ան­մի­ջա­պէս իրա­կա­նաց­նե­լու հա­մար այն, ինչ որ անհ­րա­ժեշտ է ու կա­րե­ւոր, սա­կայն նման անդ­րա­դար­ձում­նե­րէն է, որ կը ծնին նոր մտա­ծում­նե­րը, նոր ճի­գե­րը եւ քայլ մը առաջ կը տա­նին նոր ճի­գե­րու անհ­րա­ժեշ­տու­թեան մտա­ծո­ղու­թիւնը:

Սփիւռ­քի հա­մար մեծ նպաստ մըն է նա­եւ այլ փոքր ազ­գե­րու մղած պայ­քա­րը իրենց գո­յու­թեան կամ իրենց ազա­տու­թիւնն ու ան­կա­խու­թիւնը ձեռք բե­րե­լու հա­մար: Եթէ կարգ մը եր­կիր­ներ կորսն­ցու­ցած են իրենց ազա­տու­թիւնն ու ան­կա­խու­թիւնը, իբ­րեւ հե­տե­ւանք, Բ. Հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մին, ու­րիշ եր­կիր­ներ, փոքր ազ­գեր, ազ­գե՛ր, որոնք ո՛չ թիւով, ո՛չ պատ­մու­թեամբ, ո՛չ մի­ջազ­գա­յին իրա­ւունք­նե­րու ճա­նաչ­ման տե­սա­կէ­տէն տա­կա­ւին հայ ազ­գի իրա­վի­ճա­կին հա­սած են, նոյն աշ­խար­հա­մար­տէն ետք, հետզ­հե­տէ ձեռք բե­րին իրենց ազա­տու­թիւնն ու ան­կա­խու­թիւնը, տի­րա­ցան իրենց եր­կիրն ու ճա­կա­տա­գի­րը իրենց ըմբռ­նած ձե­ւով վա­րե­լու իրա­ւուն­քին: Ու­րիշ­ներ փոր­ձե­ցին, պայ­քա­րե­ցան, կռ­ուե­ցան նոյ­նիսկ եւ ձեռք չձը­գե­ցին մի­ջազ­գայ­նօ­րէն ըն­դուն­ուած ճա­նա­չում մը. սա­կայն պատ­մու­թեան մէջ ոտք դրին իբ­րեւ պա­հան­ջա­տէր եւ աշ­խար­հի մեծ ու փոքր ազ­գե­րուն զգա­ցու­ցին, թէ ԻՐԵՆՑ ԱՆ­ԿԱ­ԽՈՒ­ԹԻՒՆՆ ՈՒ ԱԶԱ­ՏՈՒ­ԹԻՒՆԸ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԱ­ՒՈ­ՐԱ­ՊԷՍ Է, ՈՐ ԿՈՐՍՆ­ՑՈՒ­ՑԱԾ ԵՆ ԵՒ ԹԷ ՈՐ­ՔԱՆ ԱՏԵՆ ՈՐ ՄԷԿ ՀԱ­ՏԻԿ ԻՍԿ ԱԶԳ ԿԱՅ ՏԱ­ԿԱ­ՒԻՆ ԱՆԻ­ՐԱՒ­ՈՒԱԾ` ՎՏԱՆ­ԳԻ ՏԱԿ ՊԻ­ՏԻ ԸԼ­ԼԱՆ ՄՆԱՑ­ԵԱԼ ԲՈ­ԼՈՐ ԱԶ­ԳԵ­ՐՈՒ ԱՊԱ­ՀՈ­ՎՈՒ­ԹԻՒՆԸ, ԱԶԱ­ՏՈՒ­ԹԻՒՆՆ ՈՒ ԱՆ­ԿԱ­ԽՈՒ­ԹԻՒՆԸ: Հա­յը ակա­նա­տես է այդ իրո­ղութ­եանց, սփիւռ­քա­հա­յը քա­ջա­ծա­նօթ է եւ գրե­թէ ամէ­նօր­եայ շփ­ման մէջ նման երե­ւոյթ­նե­րու, ձգ­տում­նե­րու, պայ­քար­նե­րու հետ: Զինք բաղ­կաց­նող տար­րե­րը, մա­նա­ւանդ երի­տա­սար­դու­թիւնը, կը սկ­սին ըմբռ­նել, թէ ԻՐԵՆՔ ԵՒՍ ՀԱ­ՄԱ­ՀԱ­ՒԱ­ՍԱՐ ԻՐԱ­ՒՈՒՆՔ­ՆԵՐ ՈՒ­ՆԻՆ, ՆՄԱՆ ԱՅԴ ՄԻՒՍ ԺՈ­ՂՈ­ՎՈՒՐԴ­ՆԵ­ՐՈՒ ԵՒ ԱԶ­ԳԵ­ՐՈՒ ԻՐԱ­ՒՈՒՆ­ՔԻՆ. ուս­տի չեն կրանր ՀԱ­ՄԱ­ԿԵՐ­ՊԻԼ աշ­խար­հաց­րիւ եւ իրա­ւազրկ­ուած կա­ցու­թեան մը, չեն կր­նար ընդգր­կել ձու­լու­մի եւ օտա­րաց­ման ճամ­բան, կա­րե­նալ ապ­րե­լու հա­մար ան­հա­տա­կան հան­գիստ կեանք մը: Այդ միւս ազ­գե­րու օրի­նա­կը կը մղէ Սփիւռ­քի հա­յու­թիւնը անդ­րա­դառ­նա­լու սե­փա­կան ԱՄ­ԲՈՂ­ՋԱ­ԿԱ­ՆՈՒ­ԹԵԱՆ, ՍԵ­ՓԱ­ԿԱՆ ՄԻՈՒԹ­ԵԱՆ, ՍԵ­ՓԱ­ԿԱՆ ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ԿԱՆ ԻՐԱ­ՒՈՒՆՔ­ՆԵ­ՐՈՒՆ ԱՄ­ԲՈՂ­ՋԱՑ­ՄԱՆ ԱՆՀ­ՐԱ­ԺԵՇ­ՏՈՒ­ԹԵԱՆ:

Եւ երբ ազգ մը պայ­քա­րի մէջ է իր քա­ղա­քա­կան իրա­ւունք­նե­րը ձեռք բե­րե­լու հա­մար, անի­կա ձուլ­ուիլ չի կըր­նար, այ­լա­սե­րիլ չի կր­նար: Կ՛այ­լա­սե­րին միայն անոնք, որոնք սե­փա­կան ազ­գին հա­մար ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ԿԱՆ ԻՆՔ­ՆՈՒ­ՐՈՅՆ ԵՒ ԻՆՔ­ՆԻ­ՐԱՒ ԳՈ­ՅՈՒ­ԹԵԱՆ ՄԸ ՀԵ­ՌԱՆ­ԿԱ­ՐԸ ՉՈՒ­ՆԻՆ:
Վեր­ջին տաս­նամ­եա­կը ցոյց կու տայ, թէ հա­յու­թիւնը, ամէն կողմ, աւե­լի ու աւե­լի գի­տա­կից է իր քա­ղա­քա­կան իրա­ւունք­նե­րուն եւ պա­հան­ջա­տէր անոնց ամ­բող­ջաց­ման: Նման մղում մը ինք­նին մե­ծա­գոյն նպաստն է Սփիւռ­քի կեն­սու­նա­կու­թեան պահ­պան­ման, իբ­րեւ ՀԱՅ ՍՓԻՒՌՔ:
Սփիւռ­քի կեան­քին աշ­խու­ժաց­ման հա­մար նպաս­տա­ւոր իրո­ղու­թիւն մըն է նա­եւ Հա­յաս­տա­նի հետ յա­րա­բե­րու­թիւնը. հոգ չէ թէ ան ըլ­լայ թե­րի, խտ­րա­կան ու մի­ա­կող­մա­նի:

Թե­րի­նե­րը, խտ­րա­կա­նու­թիւնը, մի­ա­կող­մա­նիու­թիւնը հե­տե­ւանք են Հա­յաս­տա­նի ղե­կա­վար կու­սակ­ցու­թեան ար­ուես­տա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րուն, ՀՅ Դաշ­նակ­ցու­թեան դէմ մղած պայ­քա­րին: Առա­ւե­լու­թիւն­նե­րը, նպաստ­նե­րը, որ կու գան ներ­կա­յիս Հա­յաս­տա­նի յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րէն սփիւռ­քի հետ, կու գան հա­կա­ռակ բո­լոր թե­րի­նե­րուն, բո­լոր սխալ­նե­րուն: Անոնք կու գան, որով­հե­տեւ ՀԱ­ՅԸ ՀԱՅ­ՐԵ­ՆԱ­ՍԷՐ Է ԾԱՅՐ ԱՍ­ՏԻ­ՃԱՆ ԵՒ ՀԱՅ­ՐԵ­ՆԻ­ՔԻ ԱՐ­ՏԱ­ՍԱՀ­ՄԱ­ՆԻ ՀԵՏ ՈՒ­ՆԵ­ՑԱԾ ՅԱ­ՐԱ­ԲԵ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵ­ՐԷՆ ԱՆ­ՅԱ­ԳՕ­ՐԷՆ ԿԸ ԾԾԷ ԱՄԷՆ ԻՆՉ ՈՐ ՅԱ­ԳՈՒՐԴ ԿՈՒ ՏԱՅ ԻՐ ՀԱՅ­ՐԵ­ՆԱ­ՍԻ­ՐՈՒ­ԹԵԱՆ, ԱԶ­ԳԱ­ՍԻ­ՐՈՒ­ԹԵԱՆ, ԱԶ­ԳԱ­ՅԻՆ ԳԻ­ՏԱԿ­ՑՈՒ­ԹԵԱՆ, ԱԶ­ԳԱ­ՅԻՆ ՀՊԱՐ­ՏՈՒԹ­ԵԱՆ:

Էրե­բունի­էն Երե­ւան ցու­ցա­հան­դէս մը Փա­րի­զի մէջ, Վիկ­տոր Համ­բար­ձում­եա­նի մէկ այ­ցե­լու­թիւնը Մի­աց­եալ Նա­հանգ­ներ, տե­սակ­ցու­թիւն մը ՈՒԻ-ԹԱ­Նի հետ, Արամ Խա­չատր­եա­նի մը երաժշ­տա­կան ելոյթ­նե­րը, եր­գի ու պա­րի «ան­սամպլ»-ի մը պա­րած «Սար­տա­րա­պա­տը», բա­նաս­տեղ­ծին ու գրա­գէ­տին հա­յա­շունչ խօս­քը եւ բազ­մա­թիւ այլ նման իրո­ղու­թիւն­ներ հա­յու­թիւնը կը զօ­րաց­նեն իր գո­յա­պայ­քա­րին մէջ, կը կա­պեն զայն ՀԱ­ՅՈՑ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹԵԱՆ ՇՂ­ԹԱ­ՅԻՆ: Նոյ­նը տե­ղի կ՛ու­նե­նայ, երբ Սփիւռ­քի հա­յը կ՛այ­ցե­լէ Հա­յաս­տան, կը տես­նէ շէն մայ­րա­քա­ղա­քը Հա­յաս­տա­նի, երկ­րին ար­ձա­նագ­րած նուա­ճում­նե­րը ճար­տա­րար­ուես­տի, գի­տու­թեան եւ ար­ուես­տի մար­զե­րուն մէջ, կա­ռուց­ուած յու­շար­ձան­նե­րը, որոնք քիչ մը աւե­լի կը պող­պա­տաց­նեն կամ­քերն ու հո­գի­նե­րը: Այս բո­լո­րը ան­կաս­կած մեծ նպաստ­ներ են այ­սօր­ուան Սփիւռ­քի հա­յու­թեան հա­մար, որ­պէս­զի ան աւե­լի գօ­տեպնդ­ուած շա­րու­նա­կէ իր կեան­քը եւ իր պայ­քա­րը:

Նո­րու­թիւն մը չեն ՀՅ Դաշ­նակ­ցու­թեան դէմ մղ­ուած հա­լա­ծանք­ներն ու խե­ցեվ­ճի­ռը (օսթ­րա­սիզմ): ՀՅ Դաշ­նակ­ցու­թիւնը հա­լած­ուած էր ցա­րա­կան ռե­ժի­մի օրով ալ: Մեծ պե­տու­թիւն­նե­րը միշտ չէ որ ու­ղիղ կ՛ըմբռ­նեն իրենց տի­րա­պե­տու­թեան տակ գտ­նուող ժո­ղո­վուրդ­նե­րու հո­գե­կան աշ­խար­հը եւ կը գտ­նեն անոնց հետ վար­ուե­լու ու­ղիղ եղա­նա­կը: Իրենց սխա­լան­քին մէջ յա­ճախ հա­լա­ծան­քի կ՛են­թար­կեն այդ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ազ­գայ­նա­կան ձգ­տում­նե­րուն ար­տա­յայ­տիչ­նե­րը (դաշ­նակ­ցա­կան ըլ­լան անոնք կամ հա­կա­դաշ­նակ­ցա­կան):

Սփիւռ­քի հետ յա­րա­բե­րու­թեանց ըն­թաց­քին, Հա­յաս­տա­նի վա­րիչ ու­ժե­րուն կող­մէ ՀՅ Դաշ­նակ­ցու­թեան հան­դէպ ցոյց տր­ուած է վե­րա­բե­րու­մը, սա­կայն, պէտք չէ նուա­զեց­նէ ար­ժէ­քը հայ­րե­նի հո­ղէն ճա­ռա­գայ­թող, հայ­րե­նի հո­ղին վրայ ապ­րող ժո­ղո­վուր­դէն եկող ջեր­մու­թեան:
Կեն­սու­նա­կու­թեան աւի­շը հո­ղէն կը բարձ­րա­նայ. աշ­խար­հաց­րիւ ու զրկ­ուած զանգ­ուած­նե­րը հայ­րե­նի հո­ղէն կր­նան առ­նել իրենց սնուն­դը: Հողն ու իր վրայ ապ­րող ժո­ղո­վուր­դը նոյ­նա­ցած են: Հողն ու իր վրայ ապ­րող ժո­ղո­վուր­դը դա­րե­րէն կու գան. ան­ցա­ւոր չեն, մնա­յուն են: Մնա­յունն է միայն որ մնա­յուն կեր­պով սնունդն կր­նայ տալ հայ հո­գի­նե­րուն: Սփիւռ­քի հա­յու­թիւնը մտ­քով ու հոգի­ով իր ար­մատ­նե­րը պէտք է ար­ձա­կէ դէ­պի հայ­րե­նի հո­ղը ու խարս­խէ ինք­զինք հայ­րե­նի ժո­ղո­վուր­դի հոգի­ին մէջ: Եւ այս` հա­կա­ռակ բո­լոր այն ժխ­տա­կան, բա­ցա­սա­կան ու վնա­սա­բեր կեց­ուածք­նե­րուն, որ հայ­րե­նի երկ­րի վա­րիչ­նե­րը յա­ճախ, նոյ­նիսկ` տե­ւա­բար, ցոյց կու տան հան­դէպ հա­յոց պատ­մու­թեան վեր­ջին ութ­սու­նամ­եա­կին եւ այդ ութ­սու­նամ­եա­կի ըն­թաց­քին հայ ժո­ղո­վուր­դի ձգ­տում­նե­րը մարմ­նա­ւո­րող ՀՅ դաշ­նակ­ցու­թեան:

Ժո­ղո­վուր­դի պատ­մու­թեան մա­սին պահ­ուած պար­տա­դիր լռու­թիւն­նե­րը, անոր ձըգ­տում­նե­րուն իրա­կա­նաց­ման հա­մար պայ­քա­րող ՀՅ դաշ­նակ­ցու­թեան հան­դէպ որ­դեգըր­ուած մեր­ժո­ղա­կան կեց­ուածքն ու հա­լա­ծան­քը, կու­սակ­ցա­կան հա­կադ­րու­թեան մը եւ սխալ ղե­կա­վա­րուող քա­ղա­քա­կա­նու­թեան մը ար­դիւնքն են: Այդ հա­լա­ծանք­նե­րը ոչին­չով կըր­նան խախ­տել հայ ժո­ղո­վուր­դի վս­տա­հու­թիւնը` հան­դէպ ՀՅ Դաշ­նակ­ցու­թեան ու մա­նա­ւանդ ոչին­չով կր­նան նուա­զեց­նել հայ­րե­նի շուն­չին բե­րած նպաս­տը Սփիւռ­քի հա­յու­թեան, անոր գո­յա­տեւ­ման պայ­քա­րին եւ ազ­գա­յին բո­լոր իրա­ւունք­նե­րու ամ­բող­ջա­կան տի­րաց­ման հա­մար տա­րած աշ­խա­տանք­նե­րուն մէջ:

Շունչն ու ոգին հայ­րե­նի հո­ղէն կու գան, կամքն ու վճ­ռա­կա­նու­թիւնը ազ­գէն կը ճա­ռա­գայ­թեն: Մենք բո­լորս ան­ցո­ղա­կան ենք, յա­ւի­տե­նա­կա­նը ազգն ու հայ­րե­նիքն են: Սփիւռ­քի հա­յու­թիւնը ակ­նար­կը միշտ ուղղ­ուած պէտք է պա­հէ յա­ւի­տե­նա­կան ար­ժէք­նե­րուն. անոնք է, որ իր մէջ կը դառ­նան ուժ ու կո­րով, կամք ու վճա­ռա­կա­նու­թիւն:

«Ազդակ Շաբաթօրեակ-Դրօշակ»

ՔՐԻՍՏՈՍԻ ՀՐԱՇԱՓԱՌ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԸ
FRIDAY, 29 MARCH 2013 15:02 ՌԱՖՖԻ ՔԻՒՐՔԼԵԱՆ
ՔՐԻՍՏՈՍԻ
ՀՐԱՇԱՓԱՌ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԸ

Քրիս­տո­սի հրա­շա­փառ յա­րու­թիւնը գե­րեզ­մա­նէն` ան­նա­խըն­թաց եղե­լու­թիւն մըն է, հրաշք­նե­րուն հրաշքն է, մարդ­կա­յին իմա­ցա­կան կա­րո­ղու­թիւ­նէն վեր` աստ­ուա­ծա­յին կար­գադ­րու­թիւն մը: Խա­չի չար­չա­րան­քով մա­հա­ցած Գող­գո­թա­յի դա­տա­պարտ­եա­լը, գե­րեզ­մա­նէն յա­րու­թիւն կ՛առ­նէ, կ՛ոտ­նա­կո­խէ մա­հը, եւ կը լու­սա­ւո­րէ արա­րած­նե­րուն հո­գիները, հան­դերձ­եալ կեան­քի լու­սա­պայ­ծառ իրո­ղու­թեամբ: Յա­րուց­եա­լը իր աստ­ուա­ծա­յին փառ­քով յա­ջոր­դա­բար կ՛երե­ւի իր մօր Մար­ի­ա­մին, իւ­ղա­բեր կի­նե­րուն եւ աշա­կերտ­նե­րուն: Կը փա­րա­տէ անոնց վա­խը, կը ցըր­ուէ անոնց կաս­կած­նե­րը, եւ կը վե­րա­հաս­տա­տէ անոնց յոյ­սե­րը եւ անոնց իշ­խա­նու­թիւն կու տայ նե­րե­լու մար­դոց մեղ­քե­րը: Քրիս­տո­սի յա­րու­թեան իրո­ղու­թիւնը ու­րեմն պատ­մա­կան պարզ պա­րա­գայ մը չէ: Երկ­րա­գուն­դի վրայ պա­տա­հած նշա­նա­ւոր դէպ­քե­րէն ոչ մէ­կը կր­նայ հա­մե­մատ­ուիլ յա­րութ­եան հրաշ­քին հետ: Եթէ Քրիս­տո­սէ առաջ մեղ­քը իր լու­ծին տակ կը պա­հէր մարդ­կու­թիւնը, յա­րու­թեան հրա­շա­գործ հար­ուա­ծով` հեզ եւ խո­նարհ հո­գի­ներ կ՛ազա­տագր­ուին մեղ­քին ու մահ­ուան կա­պանք­նե­րէն: Յա­րու­թեան զօ­րու­թիւնը կը սր­բաց­նէ ճշ­մա­րիտ քրիս­տոն­եան. կ՛ազնը­ւաց­նէ անոր կեան­քը, կը հե­րո­սաց­նէ զայն առա­քի­նու­թեան գոր­ծե­րու մէջ այն աս­տի­ճան, որ ո՛չ նա­հա­տա­կու­թիւնը, ո՛չ մա­հը եւ ո՛չ ալ ապա­գա­յի անո­րո­շու­թիւնը կա­րող են ահա­բե­կել ու հրա­ժա­րեց­նել զայն իր նուի­րու­մի պար­տա­կա­նու­թիւն­նե­րէն: Ուս­տի յա­րու­թեան հրաշ­քով զօ­րա­ցած հա­ւա­տաց­եալ­ներս, ան­հա­ւատ­նե­րէն տար­բեր կեր­պով կ՛ըմբռ­նենք աշ­խար­հի իրե­րը եւ կը նա­յինք անոնց վրայ: Անց­նո­ղա­կա­նէն ան­դին` կը տես­նենք յա­ւի­տե­նա­կա­նը, կորս­տա­կա­նէն ան­դին` ան­կորն­չե­լին, գե­րեզ­մա­նէն ան­դին` հան­դերձ­եա­լը, եւ մա­հէն ան­դին` յա­ւեր­ժա­կան կեան­քը: Քրիս­տո­սի հրա­շա­փառ յա­րու­թե­նէն ճա­ռա­գայ­թող ճշ­մար­տու­թիւն­նե­րով իր կեան­քը իմաս­տա­ւո­րող հայ ժո­ղո­վուր­դը ին­քը եւս բազ­միցս ապ­րեց­եաւ իր գող­գո­թան, ու­նե­ցաւ իր խա­չը. եւ ո՞վ չու­նե­ցաւ եւ չու­նի իր խա­չը. Սա­կայն խա­չին կը յա­ջոր­դէ յա­րու­թիւնը ինչ­պէս որ գի­շեր­ուան խա­ւա­րին կը յա­ջոր­դէ ցե­րեկ­ուան լոյ­սը: Քրիս­տո­սի յա­րու­թեամբ աշ­խար­հը ներ­թա­փանց­ուե­ցաւ յա­ւի­տե­նա­կան ճշ­մար­տու­թեամբ. ինք ար­դէն այդ ճշ­մար­տու­թիւնը քա­րո­զե­լու հա­մար մահ­ուան դա­տա­պարտ­ուե­ցաւ, Յի­սուս առի­թով մը զինք շրջա­պա­տող եւ սպան­նել ու­զող հր­եա­նե­րուն կ՛ըսէ «բայց դուք հի­մա կ՛ու­զէք սպան­նել զիս, պար­զա­պէս որով­հե­տեւ ձե­զի խօ­սե­ցայ ճշ­մար­տու­թիւնը, որ հօր­մէս լսե­ցի» (Յով.8:40): Այլ առի­թով մը իր առաք­եալ­նե­րուն ինք­զին­քը յայտ­նե­լու իր ճի­գին մէջ կ՛ըսէ. «Ես եմ ճամ­բան, ճշ­մար­տու­թիւնը եւ կեան­քը» (Յով.14:6): Քրիս­տո­սի Առաք­եալ­նե­րը զին­ուած յա­ւի­տե­նա­կան ճշ­մար­տու­թեամբ եղան առա­ջին վկա­նե­րը Քրիս­տո­սի յա­րու­թեան, այ­սինքն գե­րա­գոյն ճշ­մար­տու­թեան յաղ­թա­նա­կին: Անոնք եղան ան­վե­հեր ու քաջ քա­րո­զիչ­նե­րը հրա­շա­փառ յա­րու­թեան: Ոչ ոք կր­ցաւ դէմ կե­նալ իրենց քա­րո­զու­թեան: Անոնք նե­ղու­թիւն­ներն ու հա­լա­ծան­քը ոչինչ հա­մա­րե­ցին, որով­հե­տեւ իրենց աչ­քե­րուն մէջ կար տե­սիլ­քը յա­րու­թեան: Քրիս­տո­սի Յա­րու­թեան հա­ւատ­քով զօ­րա­ցած հա­ւա­տաց­եա­լը կը զրա­հա­ւոր­ուի աշ­խար­հէն իրեն եկող չա­րին դէմ եւ աւելի­ով կը մօ­տե­նայ Աս­տու­ծոյ եւ կ՛ու­նե­նայ այն կեն­դա­նի` յոյ­սը, թէ պի­տի ժա­ռան­գէ անեղծ, անա­րատ եւ ան­թա­ռամ կեան­քը` վե­րա­պահ­ուած իրեն հա­մար երկն­քի մէջ: Ի վեր­ջոյ, Աստ­ուա­ծա­մեր­ձու­թիւնը ու­ղին է քրիս­տո­սա­ճա­նա­չու­թեան եւ անոր յա­րու­թեան զօ­րութեամբ ապ­րե­լուն եւ գոր­ծե­լուն: Ար­դա­րեւ յա­րու­թեան տօ­նա­կա­տա­րու­թիւնը հրա­ւէր է մե­զի մտա­ծե­լու, խորհր­դա­ծե­լու յա­րու­թեամբ իրա­գործ­ուած կեան­քի մա­սին: Կեանք մը որով մեր «Յան­ցանք­նե­րը» կը ջնջ­ուին, Աս­տու­ծոյ Ս. հո­գին կը շա­հինք եւ Աս­տու­ծոյ որ­դի­նե­րը կը դառ­նանք: Արդ, Յա­րու­թեան հրա­շա­փառ հա­ւատ­քով ապ­րող էա­կը կ՛ար­դա­րա­նայ եւ կ՛ար­ժա­նա­նայ փր­կու­թեան, բայց ի հարկ է կեն­դա­նի ու աներկ­բայ հա­ւատ­քով ըն­դու­նինք Քրիս­տո­սի յա­րու­թիւնը, որ­պէս­զի այ­լա­կեր­պէ մեր կեան­քը եւ մեզ առաջ­նոր­դէ դէ­պի խոս­տաց­ուած երկն­քի ար­քա­յու­թեան:

Պատրաստեց`
Ռաֆֆի Քիւրքլեան

ԵՐԵՒԱՆ – ԻՄ ՍՐՏԻ ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔ (Զ.)
FRIDAY, 29 MARCH 2013 14:25 ՄԱՐԻԱ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ-ՏԱՄԱՏԵԱՆ
ԵՐԵՒԱՆ –
ԻՄ ՍՐՏԻ ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔ (Զ.)

Դրօշ եւ զի­նան­շան
Երե­ւան մայ­րա­քա­ղա­քը ու­նի նա­եւ իր դրօ­շը եւ զի­նան­շա­նը:

Դրօ­շի հե­ղի­նակ­ներն են Կա­րա­պետ Փա­շայ­եա­նը եւ Կա­րա­պետ Աբ­րա­համ­եա­նը: Դրօ­շի կեդ­րո­նում քա­ղա­քի զի­նան­շանն է, որը շր­ջա­նակ­ուած է Հա­յաս­տա­նի 12 մայ­րա­քա­ղաք­նե­րը խոր­հր­դան­շող փոք­րիկ եռան­կիւ­նի­նե­րով, իսկ զի­նան­շա­նի վրայ պրոն­զի եւ ծի­րա­նա­գոյն երանգ­նե­րի վրայ կա­պոյ­տով պատ­կեր­ուած է յաղ­թա­կան դիր­քով կանգ­նած թա­գա­դիր առիւ­ծը` գա­ւա­զա­նը ձեռ­քին, որը ու­րար­տա­կան գլ­խա­ւոր աստ­ուած Խալդիի խորհր­դա­նիշն է: Առիւ­ծի կրծ­քին ամ­րաց­ուած վա­հա­նին ուր­ուագծ­ւում են յա­ւեր­ժան­շանն ու Արա­րատ լե­ռը (հե­ղի­նակ` Ալ­բերտ Սո­խիկ­եան, 1995թ.):
2012թ.` «Էրե­բու­նի-Երե­ւան 2794»

Այս տա­րի, Երե­ւա­նի քա­ղա­քա­պետ Տա­րօն Մար­գար­եա­նի բարձր հո­վա­նու ներ­քոյ, տե­ղի է ու­նե­ցել «Էրե­բու­նի-Երե­ւան 2794» ան­նա­խա­դէպ տօ­նա­կա­տա­րու­թիւնը:

«Գաղտ­նիք չէ, որ ամէն ժա­մա­նա­կաշր­ջան եւ ամէն սե­րունդ իր մթ­նո­լորտն ու մի­ջա­վայրն է բե­րել քա­ղա­քին, եւ ամէն սե­րունդ իր յս­տակ հետքն է թո­ղել մեր քա­ղա­քում: Հեր­թը մերն է:

Ու մեր սր­տի մայ­րա­քա­ղաքն այ­սօր շատ աւե­լի գու­նեղ է, ծաղ­կա­ռատ, լու­սա­ռատ, գրա­ւիչ ու ջերմ:

Երե­ւա­նի զար­գաց­ման հար­ցում էլ, ըստ էութ­եան, մեր նպա­տա­կը մէկն է. հա­մադ­րե­լով մեր սի­րե­լի քա­ղա­քի անց­եալն ու ներ­կան, պահ­պա­նել երե­ւան­եան հին ու բա­րի աւան­դոյթ­նե­րը` ապա­հո­վե­լով յար­մա­րա­ւէտ մի­ջա­վայր ինչ­պէս երե­ւան­ցի­նե­րի, այն­պէս էլ մայ­րա­քա­ղա­քի հա­զա­րա­ւոր հիւ­րե­րի հա­մար»,- իր ող­ջոյ­նի խօս­քում նշել է քա­ղա­քա­պե­տը:

Նա­խա­պէս, «Էրե­բու­նի-Երե­ւան» տօ­նա­կա­տա­րու­թիւն­նե­րին ընդա­ռաջ, Շա­բաթ Հոկ­տեմ­բե­րի 7-ին Երե­ւա­նի բնակ­չու­թիւնը Տ. Մար­գար­եա­նի յանձ­նա­րա­րու­թեամբ իրա­կա­նաց­րել է հա­մա­քա­ղա­քա­յին շա­բա­թօր­եակ:

Տօ­նա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի շար­քը սկս­ուել է Հոկ­տեմ­բե­րի 9-ից` պատ­մա­կան եւ ժա­մա­նա­կա­կից Երե­ւա­նի մա­սին պատ­մող ցու­ցա­հան­դէս­նե­րով: Լոյս 14-ի առա­ւօտ­եան ջր­ցան մե­քե­նա­նե­րով մաքր­ուել է Երե­ւա­նի փո­ղոց­նե­րը, այ­նու­հե­տեւ, բու­հե­րի ու­սա­նող-կա­մա­ւոր­նե­րի օգ­նու­թեամբ` լուաց­ուել քա­ղա­քի յու­շար­ձան­նե­րը:

«Իմ սր­տի մայ­րա­քա­ղաք» խո­րա­գի­րը կրող տօ­նա­կա­տա­րու­թիւն­նե­րի մեկ­նար­կը կա­տար­ուել է «Էրե­բու­նի» ար­գե­լոց-թան­գա­րա­նի յա­րա­կից հրա­պա­րա­կից, որ­տեղ թա­տե­րա­կան ու պա­րա­յին խըմ­բե­րի մաս­նակ­ցու­թեամբ ներ­կա­յաց­ուել է Էրե­բու­նի-Երե­ւա­նի պատ­մու­թիւնը` հիմ­նադր­ման օր­ուա­նից մինչ մեր օրե­րը: Մի­ջո­ցառ­մա­նը ներ­կայ ՀՀ նա­խա­գահ Ս. Սարգս­եա­նը, Երե­ւա­նի քա­ղա­քա­պետ Տ. Մար­գար­եա­նը, ՀՀ վար­չա­պետ Տ. Սարգս­եա­նը, ՀՀ ԱԺ նա­խա­գա­հը, ինչ­պէս նա­եւ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թեան եւ Երե­ւա­նի աւա­գա­նու ան­դամ­ներ` հա­զա­րա­ւոր երե­ւան­ցի­նե­րի եւ մայ­րա­քա­ղա­քի հիւ­րե­րի հետ մէկ­տեղ հե­տե­ւել են բե­մա­կա­նաց­ուած ներ­կա­յաց­մա­նը, որն աւարտ­ուել է Էրե­բու­նի-Երե­ւա­նի օրհ­ներ­գով:

«Էրե­բու­նի-Երե­ւան-2794» տօ­նա­կա­տա­րու­թեա­նը մաս­նակ­ցե­լու նպա­տա­կով Երե­ւան էին ժա­մա­նել 14 երկր­նե­րի 25 պատ­ուի­րա­կու­թիւն­նե­րի ան­դամ­ներ, որոնք Երե­ւա­նի քա­ղա­քա­պե­տի տե­ղա­կալ Վ. Վար­դան­եա­նի ու­ղեկ­ցու­թեամբ այ­ցե­լել են Ծի­ծեռ­նա­կա­բեր­դի յու­շա­հա­մա­լիր` յար­գան­քի տուրք մա­տու­ցե­լու ցե­ղաս­պա­նու­թեան զո­հե­րի յի­շա­տա­կին:

Մայ­րա­քա­ղա­քի տար­բեր հատ­ուած­նե­րում տե­ղա­կայ­ուած 26 բե­մա­հար­թակ­նե­րում ներ­կա­յաց­ուել են հա­մեր­գա­յին տա­րաբ­նոյթ ծրագ­րեր` էսդրա­տա­յին, ռոք, ճազ, դա­սա­կան եւ ազ­գա­յին երաժշ­տութ­եան բե­մեր, ինչ­պէս նա­եւ զա­նա­զան թա­տե­րա­կան, բա­նաս­տեղ­ծա­կան եւ կր­կէսա­յին ներ­կա­յա­ցում­ներ:
Երե­խա­նե­րի հա­մար` տիկ­նի­կա­յին ներ­կա­յա­ցում­ներ, զուար­ճա­լի խա­ղեր, ծաղ­րա­ծու­ներ, խա­ղա­վար­ներ, աճ­պա­րար­ներ եւ հեք­ի­ա­թա­յին հե­րոս­ներ: Երե­ւա­նի բազ­մա­թիւ դպ­րոց­նե­րում եւ ման­կա­պար­տէզ­նե­րում գե­ղե­ցիկ ձեռ­նարկ­նե­րով` եւս նշ­ուել է «Էրե­բու­նի-Երե­ւան 2794» ամ­եա­կը` բա­րե­գոր­ծա­կան հա­մերգ­ներ, Գրա­դա­րա­նա­յին երե­կոյ:

Հաշ­ուի առ­նե­լով` 2012 թ.-ին Երե­ւա­նի` գր­քի հա­մաշ­խար­հա­յին մայ­րա­քա­ղաք հռ­չակ­ուած լի­նե­լու հան­գա­ման­քը, կազ­մա­կերպ­ուել են բա­ցօ­թ­եայ գրա­կան ցե­րե­կոյթ­ներ:

Քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նին յա­րա­կից հրա­պա­րա­կում տե­ղի ու­նե­ցած հան­դի­սու­թիւ­նից յե­տոյ` տօ­նա­կան շքեր­թը, քա­ղա­քա­պե­տի գլ­խա­ւո­րու­թեամբ, հան­դի­սա­ւոր քայ­լեր­թով շարժ­ուել են դէ­պի Հան­րա­պե­տու­թեան հրա­պա­րակ: Այն­տեղ հա­ւաք­ուած հա­զա­րա­ւոր երե­ւան­ցի­ներ շքեր­թի մաս­նա­կից­նե­րին դի­մա­ւո­րել են «Իմ սր­տի մայ­րա­քա­ղաք» խո­րագ­րով պաս­տառ­նե­րով ու շնոր­հա­ւո­րա­կան վան­կար­կում­նե­րով: Այ­նու­հետ տօ­նա­կան քայ­լեր­թով հրա­պա­րակ են մտել մի կող­մից նո­րան­կախ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան զին­ուած ու­ժե­րի եւ ոս­տի­կա­նա­կան հա­մա­կար­գի, միւս կող­մից «ու­րար­տա­կան բա­նա­կի» զի­նուոր­նե­րը, ին­չին հե­տե­ւել է վար­չա­կան շըր­ջան­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի շքեր­թը:

Էրե­բու­նի-Երե­ւան 2794-ամ­եա­կին նուիր­ուած տօ­նա­կա­տա­րու­թիւն­նե­րի շր­ջա­նա­կում Երե­ւա­նի պատ­ուա­ւոր քա­ղա­քա­ցու կոչ­մանն են ար­ժա­նա­ցել Ստա­նիս­լավս­կու ան­ուան Ռու­սա­կան Թատ­րո­նի գե­ղար­ուես­տա­կան ղե­կա­վար Ալեք­սանդր Գրի­գոր­եա­նը, գրոս­մայս­տեր Ռա­ֆա­յէլ Վա­հան­եա­նը եւ ոտ­նագն­դա­կի ճա­նաչ­ուած խա­ղա­ցող Հեն­րիխ Մխի­թար­եա­նը:

Խորհր­դան­շա­կան 2794 մեթր վազ­քա­տա­րա­ծու­թիւն են յաղ­թա­հա­րել մայ­րա­քա­ղա­քի մար­զադըպ­րոց­նե­րի սա­ներն ու սի­րո­ղա­կան մա­կար­դա­կի վա­զորդ­նե­րը` Յաղ­թա­նա­կի կամր­ջից մին­չեւ մա­տե­նա­դա­րան ըն­կած հատ­ուա­ծում: Էրե­բու­նի-Երե­ւա­նի տա­րե­դար­ձը իւ­րո­վի տօ­նե­լու նպա­տա­կով` նոյն վայ­րում կր­կին 2794 մեթր հե­ծան­ուա­վազ­քի ցու­ցադ­րա­կան ելոյթ են իրա­կա­նաց­րել Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին հա­ւա­քա­կա­նի 25 հե­ծա­նուորդ­ներ:
Մայ­րա­քա­ղա­քի Մաշ­տո­ցի պո­ղո­տա­յում ռեթ­րօ ոճի մե­քե­նա­նե­րի աւան­դա­կան ցու­ցադ­րու­թիւն է տե­ղի ու­նե­ցել եւ ներ­կա­յաց­ուել են շուրջ 30 հնա­ոճ մե­քե­նա­ներ: Ամե­նա­հի­նը եղել է 1936 թուա­կա­նի ար­տադ­րու­թեան:

Գե­նե­րալ Պաս­կե­ւի­չի գլ­խա­ւո­րու­թեամբ ռու­սա­կան զօր­քե­րի կող­մից Էրիւա­նի բեր­դի գրաւ­ման եւ պար­սիկ­նե­րի դէմ տա­րած յաղ­թա­նա­կի 185-ամ­եա­կի առի­թով` մայ­րա­քա­ղա­քի Պաս­կե­ւի­չի բլ­րում տե­ղի է ու­նե­ցել հան­դի­սա­ւոր արա­րո­ղու­թիւն, որին մաս­նակ­ցել են ՀՀ-ում Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թեան ար­տա­կարգ եւ լի­ա­զօր դես­պա­նը, ՌԴ-ից ժա­մա­նած բարձ­րաս­տի­ճան հիւ­րեր, հո­գե­ւոր դա­սի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներ:

2794 տա­րի առաջ ծնունդ առած Երե­ւան մայ­րա­քա­ղա­քում` Հոկ­տեմ­բեր 14-ին տօ­նա­կան շունչն ու մթ­նո­լոր­տը խան­դա­վառ էր: Ամէ­նու­րեք` բա­կե­րը, փո­ղոց­նե­րը, պատշ­գամբ­նե­րը զար­դար­ուած էին եռա­գոյ­նով եւ «Իմ սր­տի մայ­րա­քա­ղաք» խո­րա­գի­րը կրող զա­նա­զան զար­դե­րով ու պաս­տառ­նե­րով: Բո­լոր վար­չա­կան շր­ջան­նե­րում հն­չում էր երգ, երաժշ­տու­թիւն, պար, բե­մադ­րու­թիւն: «Էրե­բու­նի» թան­գա­րա­նին յա­րող Էրե­բու­նի փո­ղո­ցի ողջ եր­կայն­քով կա­րե­լի էր հան­դի­պել լա­րա­խա­ղաց­նե­րի, փո­ղա­յին նուա­գա­խում­բի, դրօշ­նե­րով պա­րող եւ եր­գող երե­խա­նե­րի: Իւ­րա­քան­չիւր Երե­ւան­ցու սր­տում տօն էր…
Հա­մա­ձայն քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի լրատ­ուա­կան ծա­ռա­յու­թեան տե­ղե­կա­տուու­թեան, Հոկ­տեմ­բեր 13-ին տօ­նա­կան տրա­մադ­րու­թիւն­նե­րի ներ­քոյ` Երե­ւան քա­ղա­քի զար­գաց­ման, ՀՀ ոս­տի­կա­նու­թեան եւ Երե­ւա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի մի­ջեւ հա­մա­գոր­ծակ­ցութեան ամ­րապնդ­ման գոր­ծում ու­նե­ցած աւան­դի հա­մար, ինչ­պէս նա­եւ Երե­ւա­նի օր­ուայ կա­պակ­ցու­թեամբ` ՀՀ ոս­տի­կա­նու­թեան պետ Վլա­տի­միր Գաս­պար­եա­նի հրա­մա­նով Երե­ւա­նի քա­ղա­քա­պետ Տա­րօն Մար­գար­եա­նը պար­գե­ւատր­ուել է «Հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան հա­մար» շքան­շա­նով:

Երե­կոյ­եան ժա­մը 19:00-ին Հան­րա­պե­տու­թեան Հրա­պա­րա­կը մար­դա­շատ էր եւ լու­սա­գեղ:

Օր­ուան գլ­խա­ւոր հա­մեր­գի մեկ­նար­կին երե­ւան­ցի­նե­րին եւ հիւ­րե­րին ող­ջու­նել է քա­ղա­քա­պե­տը.

«…Մայ­րա­քա­ղա­քի տօ­նը եւս մի հրա­շա­լի առիթ է` զգա­լու մեր ժո­ղովր­դի մի­աս­նա­կա­նու­թեան հզօր նե­րու­ժը, հրա­շա­լի առիթ` հայ­րե­նի­քի հետ Սփիւռ­քի մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րի կա­պե­րի սեր­տաց­ման, մեր պե­տա­կա­նու­թեան շուրջ հա­մախմբ­ման հա­մար…

Մէկ ան­գամ եւս շնոր­հա­ւո­րե­լով տօ­նի կա­պակ­ցու­թեամբ` ու­զում եմ հա­ւա­տալ, որ այ­սու­հետ իւ­րա­քան­չիւր հայ, աշ­խար­հի որ երկ­րում էլ բնակ­ուե­լիս լի­նի, Երե­ւա­նի մա­սին խօ­սե­լիս ոչ միայն ասի, այ­լեւ իս­կա­պէս զգայ, որ Երե­ւանն ի՛ր սր­տի մայ­րա­քա­ղաքն է»:

Այ­նու­հե­տեւ, իրենց ան­զու­գա­կան ելոյթ­նե­րով հան­դէս են եկել ինչ­պէս հայ, այն­պէս էլ ար­տերկ­րից ժա­մա­նած ճա­նաչ­ուած խմ­բեր ու եր­գիչ­ներ: Մի­ջո­ցառ­ման աւար­տին հն­չել է «Էրե­բու­նի-Երե­ւան 2794»-ամ­եա­կի առի­թով գր­ուած, մայ­րա­քա­ղա­քին նուիր­ուած «Իմ սր­տի մայ­րա­քա­ղաք» նոր եր­գը, որի հի­ման վրայ նկա­րա­հան­ուել է նա­եւ տե­սա­հո­լո­վակ: Այ­նու­հե­տեւ` շքեղ հրա­վա­ռու­թիւն, որին յա­ջոր­դել է երի­տա­սար­դա­կան խն­ճոյք-պա­րը:
Եւ թող այս գե­ղե­ցիկ մթ­նո­լոր­տը եւ մայ­րա­քա­ղա­քի մաքր­ման աշ­խա­տանք­նե­րը չլի­նեն միայն տա­րին մէկ ան­գամ:
Շնոր­հա­ւո՛ր տօնդ, իմ կա­րօ­տի մայ­րա­քա­ղաք Երե­ւան…

Թէ­եւ այս­քա­նով որո­շած էի աւար­տել մայ­րա­քա­ղա­քիս մա­սին սոյն ծա­ւա­լուն պատ­մա­կան ակ­նար­կը, սա­կայն թեր­թիս խմ­բագ­րի առա­ջար­կով` մի փոքր հատ­ուած եւս որ­պէս վեր­ջա­բան, կամ վեր­ջա­բա­նի փո­խա­րէն պէտք է աւե­լաց­նեմ կա­րօ­տի մա­սին:

Թէ ինչ­պէս` «Իմ սր­տի մայ­րա­քա­ղա­քը» դար­ձաւ «Իմ կա­րօ­տի մայ­րա­քա­ղաք»:

Եւ թէ­եւ դիւ­րին չէ կա­րօ­տի մա­սին ար­տա­յայտը­ւե­լը, սա­կայն, լռու­թիւնը խախ­տե­լով` կը փոր­ձեմ յաղ­թա­հա­րել այս պա­հիս բար­դոյ­թը:
Սէր եւ կա­րօտ…

Այս եր­կու իրա­րու հետ կապ­ուած զգա­ցում­նե­րը շատ ան­գամ են մէ­կը միւ­սին փո­խա­րի­նում մար­դուս կեան­քի ըն­թաց­քին: Ասում են` սի­րուց դէ­պի ատե­լու­թիւն մէկ քայլ է միայն, իսկ դէ­պի կա­րօտ` մէկ քայլ առաջ եր­կու քայլ ետ: Այս վեր­ջի­նը իմ բա­նա­ձեւն է սա­կայն, բա­ցատ­րեմ.
երբ սէ­րը կա­րօ­տի է վե­րած­ւում նշա­նա­կում է այն աճել է ինչ-որ հե­ռա­ւո­րու­թեան պատ­ճա­ռով, իսկ երբ հե­ռա­ւո­րու­թեան դէպ­քում ժա­մա­նա­կի գոր­ծօ­նը իր դրա­կան` այ­սինքն կա­րօ­տի դե­րը ար­դէն կա­տա­րել է` յա­ջորդu հա­կազ­դե­ցու­թեան փուլն է, այ­սինքն` եր­կու կամ շատ քայլ ետ է գնում կա­րօ­տի զգա­ցու­մը եւ առաջ է գա­լիս օտա­րա­ցու­մը, սկ­սում է «պա­ղել»ու եւ կա­րօ­տին վարժ­ուե­լու անզ­գա­յաց­ման փու­լը. հո­գու դա­տար­կու­թիւն, ցաւ… սա­կայն իրա­կա­նում որ­քան էլ «պա­ղի» զգա­ցու­մը` կա­րօտն իր բոյնն ար­դէն հիւ­սած է լի­նում հո­գի­նե­րում, անց­նեն վեց տա­րի­ներ ընդ­հա­մէ­նը, թէ եր­կար ու ձիգ 98 գա­րուն­ներ:

Իմ կա­րօ­տի մայ­րա­քա­ղաք: Երե­ւան…

Կա­մայ թէ ակա­մայ եւ կամ` ճա­կա­տագ­րի բե­րու­մով հե­ռու գտն­ուե­լով սի­րե­լի ծնն­դա­վայր մայ­րա­քա­ղա­քից, այն­տեղ ուր ծն­ւում եւ հա­սակ են առ­նում` յի­շո­ղու­թիւն­նե­րը եւ անց­եա­լի գե­ղե­ցիկ զգա­ցում­նե­րը ստ­ուե­րի պէս հե­տե­ւում են ամէնուր. հայ­րա­կան օճախ, մայր հող ու ջուր, ծառ ու քար, ման­կու­թեան պա­տա­նե­կու­թեան եւ երի­տա­սար­դու­թեան ըն­կեր­ներ… Կա­րօտն է:

Փո­ղոց ու դպ­րոց, հա­մալ­սա­րան եւ ու­սա­նո­ղա­կան զբօ­սա­վայ­րեր` եր­կա­րա­ձիգ «Օղա­կա­ձեւ այ­գի», սր­ճա­րան­ներ, թատ­րոն­ներ, գրա­դա­րան­ներ, թան­գա­րան­ներ, հրա­պա­րակ­ներ, եկե­ղե­ցի­ներ… երբ այս ամէ­նը քոնն է, հա­րա­զատ է, զգում ես, քո տանն ես…
Իսկ այս ամէ­նից հե­ռո՜ւ ու կա­րօ­տով:

Օր­ուան ըն­թաց­քում, պա­հի տակ հո­գու եւ կա­րօ­տի բաղ­ձա­լի կանչ,- «Հի­մա «Առա­գաստ» սր­ճա­րա­նում լի­նէ­ինք ըն­կեր­նե­րի հետ, սուր­ճից յե­տոյ «Աբով­եան» փո­ղո­ցով զբօս­նե­լով իջ­նէ­ինք դէ­պի հրա­պա­րակ, ճա­նա­պար­հին տես­նէ­ինք, թէ ինչ նոր ֆիլ­մե­րի պրեմի­ե­րա է սպաս­ւում «Կի­նո­մոսկ­ուա­յում», կամ ինչ նոր բե­մադ­րու­թիւն­ներ մօ­տա­կայ թատ­րոն­նե­րում, հրա­պա­րա­կից «Ամիր­եան» փո­ղո­ցով քայ­լէ­ինք դէ­պի «Մ. Մաշ­տո­ցի» պո­ղո­տայ, իսկ այն­տե­ղից էլ մի­գու­ցէ «Օփե­րա» ուր ար­դէն գի­շե­րա­յին Երե­ւանն` ողող­ուած լոյ­սե­րով հմա­յում է ան­ցորդ­նե­րին:
Յի­շո­ղու­թիւն­ներ, յի­շո­ղու­թիւն­ներ` կա­րօ­տի…

Ան­գամ պա­տե­րազ­մա­կան տա­րի­նե­րի երե­ւան­եան յի­շո­ղու­թիւն­ներն են քաղցր, երբ կա­րօ­տում ես. մութ ու դա­տարկ փո­ղոց­ներ, դպ­րո­ցա­կան ցուրտ դա­սա­րան­ներ, թատ­րոն­ներ- պաղ դահ­լի­ճում մո­մի լոյ­սի տակ խա­ղա­ցող դե­րա­սան­ներ…

Օտա­րու­թեա­նը եր­բեք էլ չվարժը­ւե­լով, միմ­իայն յար­մար­ուե­լով, օտար երկ­րում մի նոր կեանք կա­ռու­ցե­լու ճա­նա­պար­հին` անց­եա­լի վառ յի­շո­ղու­թիւն­նե­րը ուժ են տա­լիս ապա­գայ կեր­տե­լու: Մեծն կա­րօ­տը, թէ­եւ խան­գա­րում է, սա­կայն յա­ճախ էլ մի նոր քայ­լի սկիզբ կամ ծնունդ է դառնում, ինչ­պէս օրի­նակ` այս յօդ­ուա­ծա­շար­քի:

Ահա թէ ին­չու իմ սր­տի մայ­րա­քա­ղա­քը վե­րած­ուել է` կա­րօ­տի մայ­րա­քա­ղա­քի:
Իսկ Վիլ­ի­ամ Սա­րոյ­եա­նը կ՛ասէր` «Իմ սիր­տը լեռ­նե­րո՜ւմ է…»:

Ապ­րի՛ր Երե­ւան:

(Վերջ)
Մարիա Մարկոսեան-Տամատեան