kantsasar.com – Սուր­ի­ա­կան տագ­նա­պի սկզբ­նա­ւո­րու­թե­նէն ար­դէն եր­կամ­եակ մը կը բաժ­նէ մեզ: Հա­մայն սուր­ի­ա­ցի­ներ, որոնց շար­քին նա­եւ իշ­խա­նու­թիւնն ու ընդ­դի­մու­թիւնը ներ­կա­յաց­նող հա­կա­մար­տող տար­բեր խմ­բա­ւո­րում­ներ` աներկ­բա­յօ­րէն հա­մոզ­ուած են, թէ երկ­րէն ներս տի­րող ան­բա­րե­յոյս եւ ան­հան­դուր­ժե­լի կա­ցու­թեան դար­մա­նու­մը հնա­րա­ւոր է միայն ու միայն երկ­խօ­սու­թեամբ:

Հե­տե­ւա­բար հարց կը ծա­գի, թէ ինչ­պէ՞ս պէտք է կազ­մա­կեր­պել այդ երկ­խօ­սու­թիւնը, որ­պէս­զի առա­ւե­լա­գոյնս ար­դիւ­նա­ւոր­ուի, բա­րե­րար եւ օգ­տա­կար դառ­նայ բո­լո­րին: Որո՞նք պատ­րաստ են մաս­նակ­ցե­լու հա­մընդ­հա­նուր հաշ­տու­թեան եւ հա­մա­ձայ­նու­թեան հե­ռան­կա­րով ձեռ­նար­կուող այդ քն­նար­կում­նե­րուն: Հա­կա­մար­տող կամ ճգ­նա­ժա­մի առն­չա­կից բո­լոր կող­մե­րը արդ­եօք պատ­րա՞ստ են բազ­մա­ձայն եւ բազ­մա­կող­մա­նի այդ զրոյ­ցին:
Արդ­եօք սուր­ի­ա­ցի­նե­րու հա­մար փր­կու­թեան լաստ հան­դի­սա­ցող երկ­խօ­սու­թիւնը պէտք է իրա­կա­նաց­նել սոսկ տար­բեր կող­մե­րէ հն­չող հրա­ւէր­նե­րուն ան­մի­ջա­պէս եւ ան­վե­րա­պա­հօ­րէն ըն­դա­ռա­ջող­նե­րու մաս­նակ­ցու­թ­եա՞մբ բա­ւա­կա­նա­նա­լով, թէ՞ անհը­րա­ժեշտ է ամէն գնով ապա­հո­վել քա­ղա­քա­կան եւ զին­եալ առ­ճա­կա­տում­նե­րու հար­թու­թեան վրայ ուղ­ղա­կի ու որո­շադ­րիչ ազ­դե­ցու­թիւն ու­նե­ցող­նե­րու ներ­կա­յու­թիւնը: Այս­տեղ հարկ է կա­րե­ւո­րու­թեամբ ու­շադ­րու­թեան յանձ­նել, թէ խո­չըն­դո­տող գլ­խա­ւոր հան­գա­մանք­նե­րէն կը հան­դի­սա­նայ յատ­կա­պէս այն իրո­ղու­թիւնը, որ հա­ւա­քա­կան կար­ծի­քը յար­գող­ներ, երկ­խօ­սու­թեան կողմ­նա­կից­ներ, եւ իրենց յօ­ժա­րա­կամ մաս­նակ­ցու­թեամբ անոր կա­յաց­ման նպաս­տող­ներ` ըստ էու­թեան ներ­սուր­ի­ա­կան իրա­դար­ձու­թեանց եւ դի­մա­կա­յու­թեանց ըն­թաց­քին վրայ բա­ւա­րա­րա­չափ ներ­գոր­ծու­թիւն ու­նե­ցող­նե­րը չեն, իսկ այդ առու­մով, տագ­նա­պի հան­գու­ցա­լուծ­ման, բար­ւոք կար­գա­ւոր­ման առաջ­նոր­դե­լու ու­նակ` նկա­տա­ռե­լի կշի­ռի եւ հնա­րա­ւո­րու­թեանց տէր հե­ղի­նա­կա­ւոր կող­մեր կամ անձ­նա­ւո­րու­թիւն­ներ ցարդ կը մեր­ժեն մաս­նակ­ցիլ մա­հաս­փիւռ, հա­մա­հար­թեց­նող եւ կոր­ծա­նա­րար ճգ­նա­ժա­մը յաղ­թա­հա­րե­լու, Սուր­իոյ ապա­գան կան­խո­րո­շե­լու, կան­խած­րագ­րե­լու կոչ­ուած հա­մա­կող­մա­նի քն­նար­կում­նե­րուն եւ խորհր­դա­ծու­թեանց:

Երկ­խօ­սու­թիւնը պէտք է կա­յաց­նել տա­րա­կար­ծիք կամ հա­կա­դիր դիր­քո­րո­շում­ներ որ­դեգ­րած քա­ղա­քա­կան թէ հա­սա­րա­կա­կան շեր­տա­ւո­րում­նե­րու մի­ջեւ, այ­լա­պէս` ձեռ­նարկ­ուած հան­դի­պում­ներն ու զրոյց­նե­րը կը վե­րած­ուին մե­նա­խօ­սու­թեան, մի­ա­կող­մա­նի խորհր­դակ­ցու­թեան եւ մի­ա­գոյն տե­սա­կէտ­նե­րու աւե­լորդ ան­գամ վե­րար­ծար­ծու­մին, որոնք այ­լա­պէս թէ­կուզ օգ­տա­կար ըլ­լան, սա­կայն այս պա­րա­գա­յին ակն­կալ­ուած ու ցան­կա­լի ար­դիւն­քի կամ եզ­րա­յան­գում­նե­րու չեն տա­նիր եր­կիրն ու առ­ճա­կա­տող­նե­րը, յատկապէս` երբ գործ ունինք սուր­ի­ա­կան ճգ­նա­ժա­մին տա­րո­ղու­թեամբ կնճ­ռոտ, բարդ, արիւ­նա­լի եւ դժ­ուա­րա­հար­թե­լի խնդ­րի մը հետ:

Ան­կեղ­ծօ­րէն պէտք է խոս­տո­վա­նիլ, որ սուր­ի­ա­կան տագ­նա­պին մէջ ար­տա­քին գոր­ծօնն ու խա­ղար­կող­ներ գլ­խա­ւոր դե­րա­կա­տա­րու­թիւն ստանձ­նած են, մինչ­դեռ ներ­քին ճակ­տի վրայ կա­տար­ուած­նե­րը` թէ­եւ ընդվ­զե­ցու­ցիչ ու ող­բեր­գա­կան, սակայն ան­հե­թեթ ու ապա­կողմ­նո­րո­շիչ ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րէ աւե­լին չեն ներկայացներ: Այս դառն եւ ան­յեղ­լի ճշ­մար­տու­թեան նկատ­մամբ պէտք է վե­րա­բե­րիլ ամե­նայն զգու­շա­ւո­րու­թեամբ եւ զգօ­նու­թեամբ, յատ­կա­պէս` ար­տա­քին մի­ջամ­տու­թեան կո­չե­րէ եւ ընդ­դի­մա­դիր կող­մե­րուն հե­տե­ւո­ղա­կա­նօ­րէն զէնք եւ զի­նամ­թերք տրա­մադ­րե­լու ուղ­ղա­կի հրա­ւէր­նե­րէ ու քա­ջա­լե­րու­թե­նէ:

Բո­լո­րին ջան­քե­րը պէտք է կեդ­րո­նա­նան զին­եալ ընդ­հա­րում­նե­րը, ոճ­րա­րարք­ներն ու արիւ­նա­հե­ղու­թիւնը կա­սեց­նե­լու ուղ­ղու­թեամբ: Մահն ու աւե­րա­ծու­թիւնը վերջ պէտք է գտ­նեն հնա­րա­ւոր ամե­նա­կարճ ժա­մա­նա­կա­մի­ջո­ցին: Սուր­ի­ա­ցի­նե­րու կեան­քի եւ ստաց­ուածք­նե­րու պահ­պա­նու­մը պէտք է դառ­նայ առաջ­նա­հերթ պա­հանջք, անա­ռար­կե­լի նա­խա­պայ­ման, որ իրա­րա­մերժ խում­բեր կը մեր­ձեց­նէ իրա­րու եւ կը վա­նէ զէն­քը, կրակն ու բռ­նու­թիւնը: Սա­կայն ող­բեր­գա­կան առեղծ­ուա­ծը կը մնայ այն, որ զին­եալ­ներ կամ զէն­քի տի­րոյ­թը ղե­կա­վա­րող­ներ իրենք են գլ­խա­ւոր հե­ղի­նակ­նե­րը հա­մա­տա­րած ող­բեր­գու­թեան, մի­ա­ժա­մա­նակ` իրենք են միայն որ ի վի­ճա­կի են վերջ տա­լու ծա­ւա­լող անխ­նայ, ան­կա­րե­կից քան­դու­մին ու սպան­դին:
Երկ­խօ­սու­թիւնն ու հաշ­տու­թիւնը մեր­ժող­ներ սահմռ­կե­ցու­ցիչ իրա­դար­ձու­թեանց շա­րու­նա­կու­թեան գլ­խա­ւոր նպաս­տող­ներ կը հան­դի­սա­նան: Բա­ցո­րոշ է որ զի­նա­կիր­ներ եւ բիրտ ու­ժի ապա­ւի­նող­ներ նոյ­նինքն զէն­քի երկ­խօ­սու­թեան ջա­հա­կիր­ներ են, անոնք զին­եալ ընդ­հա­րում­նե­րու լե­զուն գե­րա­դաս, ար­դիւ­նա­րար եւ տար­հա­մո­զիչ կը սե­պեն:

Ռազ­մա­կան մա­հաս­փիւռ գոր­ծո­ղու­թիւն­ներն ու զին­եալ քստմ­նե­լի բռ­նա­րարք­նե­րը կը պայ­մա­նա­ւոր­ուին ան­հա­շիւ դրա­մա­վար­կա­ւո­րու­մով (ֆի­նան­սա­ւո­րու­մով) եւ մտա­ծու­մի թէ հա­ւա­տա­լի­քի ծայ­րա­յե­ղու­թեամբ, ինչ­պէս նա­եւ կը սնուց­ուին ար­տա­քին հո­վա­նա­ւո­րող­նե­րու եւ մե­ծա­պե­տա­կան ծրա­գիր­նե­րու ծա­ռա­յու­թեան կոչ­ուած ստր­կա­միտ­նե­րու թա­քուն նր­բանցք­նե­րէ, որոնք ան­հա­կակշ­ռե­լի եւ ան­դի­մա­կա­յե­լի կը մնան ներ­քին ճա­կատ­նե­րէ ու խրա­մատ­նե­րէ:

Գետ­նի վրայ ներկայիս պար­զուող տու­եալ­նե­րէն կա­րե­լի է հե­տեւց­նել, որ երկ­խօ­սու­թեան մեկ­նար­կը ազ­դան­շող ան­ցա­գիր-ար­տօ­նա­գի­րը ցարդ չէ ստո­րագր­ուած: Հա­կա­մար­տող կող­մեր առայ­սօր պատ­րաստ են որե­ւէ տար­բե­րա­կի դիմելու, բա­ցի քա­ղա­քա­կան տնօ­րի­նու­մի ու հա­մա­խո­հու­թեան ապա­ւի­նե­լու ընտ­րան­քէն:

Այս բո­լո­րէն ետք, վե­րա­դառ­նա­լով մեկ­նա­կէ­տին հարց պի­տի տանք, թէ արդ­եօք շա­տե­րու կող­մէ նա­խա­պա­տիւ դաս­ուած եւ այն­քան ցան­կա­լի հա­մա­րուող երկ­խօ­սու­թիւնը կր­նա՞յ ըստ ար­ժան­ւոյն ար­գա­սա­ւոր­ուիլ եթէ սահ­մա­նա­փակ­ուի լոկ ըն­դա­ռա­ջող­նե­րու ընդ­հան­րա­պէս հե­ղի­նա­կա­զուրկ եւ ոչ ազ­դե­ցիկ շր­ջա­նա­կով մը:
Պա­տաս­խա­նը բնա­կա­նա­բար դրա­կան պի­տի չըլ­լայ: Որով­հե­տեւ` բազ­մա­ձայն զրոյցն ու բազ­մա­կող­մա­նի քն­նար­կում­նե­րը ինք­նան­պա­տակ չեն կր­նար ըլ­լալ, այլ կը նկր­տին հաս­նե­լու հե­ռա­հար եւ վե­հա­գոյն տես­լա­կա­նի մը` որ կ՛առա­ջադ­րէ տագ­նա­պի ար­մա­տա­կան հան­գու­ցա­լու­ծու­մը, տի­րող ան­թա­փանց խա­ւա­րէն, ան­յաղ­թա­հա­րե­լի քա­ո­սէն, անել փա­կուղի­էն ժամ առաջ ձեր­բա­զատ­ուի­լը:

Վեր­ջա­պէս կը մնայ ընդգ­ծել, թէ երկ­խօ­սու­թեան պէտք է ձեռ­նար­կել հա­մոզ­ուած ըլ­լա­լով, որ քան­դու­մը, խա­փա­նա­րա­րու­թիւնը, բռ­նու­թիւն­ներն ու սպան­ու­թիւն­նե­րը ամե­նե­ւին բա­րե­յոյս վախ­ճան չեն խոս­տա­նար ոե­ւէ մէ­կուն, եւ որ կար­գա­ւոր­ման ու­ղին առ­հա­սա­րակ կ՛անց­նի քա­ղա­քա­կան հա­մա­ձայ­նու­թեան բո­վէն: Ար­դա­րեւ, ճն­շու­մով ու զէն­քի սպառնալիքով երկ­խօ­սու­թիւն կա­րե­լի չէ իրա­կա­նաց­նել եւ բաղ­ձա­լի հա­մա­խո­հու­թեան յան­գիլ:
Մշ­տա­տեւ լուծ­ման չա­ռաջ­նոր­դող կամ առն­ուազն տագ­նա­պէն դուրս գա­լու մի­ջոց­ներ ու հնա­րա­ւո­րու­թիւն­ներ չներ­կա­յաց­նող եւ լոկ երկ­խօ­սու­թեան անու­նով կազ­մա­կեր­պուող հան­դի­պում­ներ կամ հա­մա­գու­մար­ներ որե­ւէ օգուտ պի­տի չբե­րեն, յոյ­սի եւ լա­ւա­տե­սու­թեան որե­ւէ լու­սանցք պի­տի չտ­րա­մադ­րեն սուր­ի­ա­ցի­նե­րուն, այլ ընդ­հա­կա­ռա­կը` յա­ւել­եալ յու­սա­խա­բու­թեան եւ բա­րո­յալ­քու­մի պի­տի մղեն զա­նոնք: Մա­նա­ւանդ որ` յոյ­սի, լոյ­սի եւ բա­րեն­պաստ վախ­ճա­նի չա­փո­րո­շի­չը կը տա­տա­նի հա­կա­մար­տող կող­մե­րէն հն­չող հերթական ելոյթ­նե­րու եւ հա­կա­ե­լոյթ­նե­րու մի­ջեւ, հան­գա­մանք մը` որ պի­տի հաս­տա­տէ, թէ սուր­ի­ա­կան ճգ­նա­ժա­մի լու­ծու­մը կը սահ­մա­նա­փակ­ուի միայն ու միայն երկ­րի բո­լոր բաղ­կա­ցու­ցիչ­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ կեն­սա­գոր­ծուող զրոյ­ցով եւ տար­հա­մո­զու­մով:

Երկ­խօ­սու­թիւնը կը բեղմ­նա­ւոր­ուի ու կը պտ­ղա­բե­րէ, երբ կը կա­յա­նայ իրո­ղա­կան թէ քա­ղա­քա­կան հար­թու­թեանց վրայ ազ­դե­ցիկ եւ վճ­ռո­րոշ դե­րա­կա­տա­րու­թիւն ու­նե­ցող ու­ժե­րու կամ հո­սանք­նե­րու մի­ջեւ, այ­լա­պէս` յու­սա­լի եւ շօ­շա­փե­լի ար­դիւնք կամ եզ­րա­կա­ցու­թիւն պէտք չէ ակն­կա­լել: Դրա­կան եւ բաղ­ձա­լի աւարտի հաս­նե­լու հա­մար էա­կան կը հա­մար­ուի երկ­րի հա­սա­րա­կա­կան խճան­կա­րի բո­լոր բա­ղադ­րիչ­նե­րը հա­մա­տե­ղող հա­մա­կող­մա­նի եւ ան­կաշ­կանդ զրոյ­ցի սան­ձա­զեր­ծու­մը` ուր­ուագը­ծե­լու հա­մար ապա­գա­յ նոր եւ լու­սա­ւոր Սուր­իոյ տես­լա­կա­նը` ազ­գա­յին առաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րու բա­ցար­ձակ են­թա­հո­ղին վրայ խարսխ­ուած:

Առա­ւել պար­զե­լով մեր միտ­քը ան­վա­րան կր­նանք յայ­տա­րա­րել, թէ Սուր­իա կը կա­րօ­տի իր բո­լոր զա­ւակ­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ ծա­ւա­լող քն­նար­կում­նե­րու եւ երկ­խօ­սու­թեան, որ պի­տի առաջ­նոր­դէ հա­մընդ­հա­նուր հաշ­տու­թեան եւ հա­մա­ձայ­նութ­եան, այլ խօս­քով` կա­ռու­ցո­ղա­կան այն­պի­սի նա­խա­ձեռ­նու­թեան մը, որ յոյս ու հա­ւատք կը ներշն­չէ եւ Սուր­ի­ա­կան հայ­րե­նի­քի պայ­ծառ գա­լի­քը կը ծրագ­րէ` ընդ­միշտ հե­ռաց­նե­լով զայն դէ­պի ան­դունդ, դէ­պի քայ­քա­յում եւ կազ­մա­քան­դում գա­հա­վի­ժեց­նող կոր­ծա­նա­րար ուղի­էն:

Խ.Շ.