kantsasar.com – Պա­տե­րազմ է: Հոս կան հր­թիռ­ներ ու կա­պար­ներ, վախ ու մտա­հո­գու­թիւն, սղաճ ու ան­գոր­ծու­թիւն, ելեկտ­րա­կան հո­սան­քի ու ջու­րի ան­վերջ տագ­նապ, ամէ­նօր­եայ վտանգ, առօր­եա­յի հետ կապ­ուած ան­սո­վոր երե­ւոյթ­ներ ու այս ամէ­նը ապ­րե­լով հան­դերձ, ամէն առ­տու դպ­րոց ար­շա­ւող աշա­կերտ­ներ:

Գա­ղու­թի բո­լոր հաս­տա­տու­թիւն­նե­րուն նման, դպ­րոց­ներն ալ իրենց բա­ժի­նը ստա­ցան պա­տե­րազ­մի ծանր հար­ուա­ծէն, իսկ տու­ժո­ղը եղաւ աշա­կեր­տու­թիւնը:

Ին­ծի նման շա­տե­րուն միտ­քը հարց­ման նշան­նե­րով լե­ցուն է: Արդ­եօք այս պայ­ման­նե­րուն մէջ աշա­կերտ­նե­րը ինչ­պէ՞ս կ՛անց­նեն ու­սում­նա­կան տա­րեշր­ջա­նը:

Հա­մե­մա­տա­բար նա­խորդ տար­ուան, թէ­եւ 2013-2014 ու­սում­նա­կան տա­րեշր­ջա­նի վե­րա­մու­տը ճշգ­րիտ ժամ­կէ­տին սկ­սած էր, բայց ու­զե­ցի իմա­նալ, թէ պա­տե­րազ­մա­կան առօր­եա­յին մէջ ի՞նչ կը պա­տա­հէր իւ­րա­քան­չիւր աշա­կեր­տի նե­րաշ­խար­հէն ներս…:
Այս հար­ցու­մին պա­տաս­խա­նը կա­րե­լի էր գիտ­նալ միայն եղե­լու­թիւնը ապ­րող­նե­րէն:

Ահա թէ ին­չու ուղղ­ուե­ցայ հայ­կա­կան վար­ժա­րան մը` Ազգ. Քա­րէն Եփ­փէ Ճե­մա­րան եւ փոր­ձե­ցի քն­նել հար­ցին տար­բեր կող­մե­րը:
«Այս տա­րի, բաղ­դա­տա­բար նա­խորդ տար­ուան, ու­սում­նա­կան տա­րեշր­ջա­նը աւե­լի լաւ է: Ճիշդ ժամ­կէ­տին սկ­սե­լով աշա­կեր­տութ­եան թիւն ալ քիչ մը աւե­լի աճ ար­ձա­նագ­րած է» փո­խան­ցեց Ազ­գա­յին Քա­րէն Եփ­փէ Ճե­մա­րա­նի տնօ­րէն տի­ար Յա­կոբ Քի­լէճ­եան: «Նկա­տի առ­նե­լով երկ­րին պայ­ման­նե­րը, աշա­կերտ­նե­րուն ճնշ­ուած ըլ­լա­լը եւ ըն­տա­նե­կան, ըն­կե­րա­յին, տն­տե­սա­կան զա­նա­զան հար­ցե­րը, աշա­կերտ­նե­րուն կար­գա­պա­հա­կան վի­ճա­կը ըն­դու­նե­լի է: Իսկ ու­սում­նա­կան գետ­նի վրայ հիմ­նա­կան խն­դի­րը նա­խորդ տա­րի առա­ջին կի­սամ­եա­յի դա­սա­ւան­դու­թիւնը յա­պա­ւու­մով սկ­սիլն էր: Այս մէ­կը, բնա­կա­նա­բար, ազ­դեց քըն­նու­թեանց ար­դիւնք­նե­րուն վրայ»: Տնօ­րէ­նին կար­ծի­քը եր­կրոր­դե­ցին 11-րդ կար­գէն խումբ մը տղաք եւ աղ­ջիկ­ներ ու ըսին. «Արա­բե­րէն լեզ­ուի եւ թուա­բա­նու­թեան մէջ կա­յին դա­սեր, որոնք պէտք էր անց­եալ տա­րի ան­ցած ըլ­լա­յինք: Ու­սու­ցիչ­նե­րը տար­ուան սկիզ­բը 10-րդ կար­գի ամ­բողջ ծրա­գի­րը բա­ցատ­րե­ցին, բայց եւ այն­պէս մենք կա­րի­քը զգա­ցինք ինք­նաշ­խա­տու­թեամբ պր­պտում­ներ ընելու, յա­ւել­եալ գի­տե­լիք­նե­րով օժտ­ուե­լու հա­մար»: Տնօ­րէ­նու­թիւնն ու ու­սուց­չա­կան կազ­մը այս հար­ցը մա­սամբ լու­ծե­լու հա­մար կազ­մա­կեր­պած են զօ­րա­ցու­ցիչ դա­սըն­թացք­ներ: Անոնք տե­ղի կ՛ու­նե­նան դպ­րո­ցա­կան ժա­մե­րէն դուրս, խորհըր­դան­շա­կան սա­կե­րով:

Հա­լէ­պի առօր­եայ վատ պայ­ման­նե­րուն հիմ­նա­կա­նը ելեկտ­րա­կան հո­սան­քի ան­դա­դար ան­ջա­տումն է, որ հետզ­հե­տէ ան­տա­նե­լի կը դառ­նայ: Այս մէ­կը մեծ ազ­դե­ցու­թիւն ու­նի աշա­կերտ­նե­րուն վրայ: Անոնք տար­բեր կար­ծիք­ներ յայտ­նե­ցին այս դժ­ուա­րու­թեան գծով. «Այո՛, մենք դժ­ուա­րու­թիւն­նե­րու հան­դի­պե­ցանք, սա­կայն կր­ցանք յաղ­թա­հա­րել զա­նոնք: Մե­զի հա­մար հարց չէր մո­մի լոյ­սի տակ դաս սոր­վիլն ու քն­նու­թիւն պատ­րաս­տե­լը: Մենք կը դա­սա­ւո­րենք մեր պար­տա­կա­նու­թիւն­նե­րը այն­պէս մը, որ նախ­քան մթն­նա­լը լրա­ցու­ցած կ՛ըլ­լանք զա­նոնք» պատ­մե­ցին Ան­նա Մար­իա Պար­սում­եանն ու Գէ­որգ Եղ­իայ­եա­նը: 8-րդ կար­գէն Նի­նա Մու­րատ­եա­նի կար­ծի­քը այլ էր. «Դա­սա­րա­նի մե­ծա­մաս­նու­թիւնը տրա­մադ­րու­թիւն չու­նի դաս սոր­վե­լու: Բո­լո­րին հա­մար ալ հարց է ելեկտ­րա­կան հո­սան­քի ան­ջա­տու­մը: Ամէն առ­տու մէկս միւ­սին մի­եւ­նոյն հար­ցու­մը կ՛ուղ­ղենք` ելեկտ­րա­կա­նու­թիւն ու­նէի՞ք»: Նի­նան, ինչ­պէս 7-րդ եւ 8-րդ կար­գի բո­լոր աշա­կերտ­նե­րը, տա­կա­ւին կ՛ապ­րին Ք.Ե.Ա.Ճ.-ի կա­ռոյց յա­ճա­խե­լու երա­զով: Ազ­գա­յին Կիւլ­պէնկ­եան վար­ժա­րա­նը իր բա­ռե­րով «պարզ է»: Հո­գե­բան-խորհըր­դա­տու Օրդ. Ալիս Մել­քոն­եան կը շեշ­տէ, թէ դպ­րո­ցա­կան փո­փո­խու­թիւն­նե­րը կ՛ազ­դեն աշա­կերտ­նե­րու հո­գե­վի­ճա­կին վրայ: «Դպ­րո­ցի վայ­րի փո­փո­խու­թիւնը, կարգ մը դա­սըն­կեր­նե­րու ճամ­բոր­դու­թիւնը, դպ­րո­ցի, դա­սա­պա­հե­րու եւ զբօ­սան­քի ժա­մե­րու փո­փո­խու­թիւնը, բո­լորն ալ իրենց լուրջ ազ­դե­ցու­թիւնը ու­նին աշա­կերտ­նե­րուն վրայ: Անոնք իրենց պա­տա­նե­կան եւ դպ­րո­ցա­կան մտա­հո­գու­թիւն­նե­րուն կող­քին, կը դի­մագ­րա­ւեն նա­եւ կեն­ցա­ղա­յին մտա­հո­գու­թիւն­ներ (հաց, ելեկտ­րա­կա­նու­թիւն, ջուր ապա­հո­վե­լու դժ­ուա­րու­թիւն եւայլն): Նի­նա­յին մայ­րը` տի­կին Անի Մու­րատ­եա­նը կ՛անդ­րա­դառ­նայ իր զա­ւակ­նե­րու հո­գե­կան փո­փո­խու­թիւն­նե­րուն, բայց եւ այն­պէս չի դադ­րիր զա­նոնք համ­բե­րու­թեամբ յոր­դո­րե­լէ: «Պզ­տիկ­նե­րը իրենց կըր­ցա­ծին չափ կ՛աշ­խա­տին, գոհ եմ իրենց ընդ­հա­նուր վի­ճա­կէն, թէ­եւ պարզ է որ պզ­տիկ մը երբ առ­տու կա­նուխ տա­քուկ-տա­քուկ, հան­գիստ հագ­ուի, դպ­րոց եր­թայ ու օրը ապ­րի առանց մտա­հո­գու­թիւն­նե­րու աւե­լի լաւ ար­դիւնք կու տայ»: Ան տան մէջ տե­ւա­կան կը յոր­դո­րէ իր զա­ւակ­նե­րը համ­բե­րու­թեամբ զին­ուիլ ու չյու­սալք­ուիլ: «Մենք հի­մա այս քա­ղա­քին մէջ կ՛ապ­րինք, քա­նի որ այդ­պէս է ու­րեմն պէտք է հա­մա­կեր­պինք»:

Պա­տե­րազ­մի դժ­ուա­րու­թիւն­նե­րը յաղ­թա­հա­րե­լու գա­ղա­փա­րով հա­մոզ­ուած էին նա­եւ 11-րդ կար­գի աշա­կերտ­նե­րը: Անոնք ըսին, թէ փի­լի­սո­փա­յու­թեան դա­սի պա­հուն, ու­սու­ցի­չին հետ կը զրու­ցեն ու զի­րար կը քա­ջա­լե­րեն: «Ամէն քա­ղա­քի մէջ կր­նան պա­տա­հիլ այս­պի­սի բա­ներ: Այս մէ­կը պատ­ճառ չէ, որ մենք ատենք մեր քա­ղա­քը» կ՛ըսէր Կա­րօ Աւագ­եա­նը: Ըստ Արազ Չագր­եա­նին անոնք տե­ւա­կան ըն­կե­րա­յին յայ­տա­գիր­ներ կը պատ­րաս­տեն` պա­տե­րազ­մի մթ­նո­լոր­տէն դուրս ել­լե­լու հա­մար:

Թա­գու­հի Մել­քոն­եա­նը պատ­մեց Հա­լէ­պի առա­ջին պայ­թու­մի ըն­թաց­քին դպ­րո­ցէն ներս տի­րած խու­ճա­պին մա­սին: «Այն ժա­մա­նակ բո­լոր աշա­կերտ­ներն ալ շատ ցնց­ուած էին, բայց հի­մա տե­սա­կա­ւոր բա­խում­նե­րու ձայ­ներ ար­դէն սո­վո­րա­կան դար­ձած են մե­զի հա­մար: «Եթէ դա­սա­րա­նէն ներս վախ­ցող­ներ ըլ­լան, ան­մի­ջա­պէս մթ­նո­լոր­տը փո­խել կը փոր­ձենք: Նա­հա­տակ­նե­րու յու­ղար­կա­ւո­րու­թեան ժա­մա­նակ հրաձ­գու­թեան ձայ­նե­րը յա­ճախ մեր դա­սե­րը կ՛ըն­դհա­տեն: Բո­լորս ալ վարժ դար­ձանք այս­պի­սի ձայ­նե­րու»: Օրդ. Ալիս Մել­քոն­եան փո­խան­ցեց, թէ դպ­րո­ցէն ներս ապա­հո­վու­թեան նա­խազ­գու­շա­կան բո­լոր մի­ջոց­նե­րը առն­ուած են, աշա­կերտ­նե­րուն թե­լադ­րանք­ներ փո­խանցը­ուած են, թէ ինչ­պէս պէտք է վար­ուիլ զար­կի եւ ահա­զան­գի պա­հե­րուն:

Աշա­կերտ­նե­րուն ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րը դրա­կան էին: Անոնք ապա­գա­յին կը նա­յէ­ին յոյ­սով ու հա­ւատ­քով: Յս­տակ էր, թէ պա­տա­նե­կան տա­րի­քի անոնց տղա­յա­կան վար­ուե­լա­կեր­պը փոխ­ուած էր, ինչ որ զար­մա­նա­լի էր ին­ծի հա­մար: Անոնք ու­նէ­ին իմաս­տուն ու խո­հեմ չա­փա­հա­սի մը գի­տակ­ցու­թիւնը եւ շատ լաւ ըմբռ­նած էին, թէ պա­տե­րազ­մի պայ­ման­նե­րուն մէջ բո­լորս նոյ­նան­ման դժ­ուա­րու­թիւն­ներ կ՛ապ­րինք: «11-րդ կար­գի 6 բա­ժա­նում­նե­րուն թիւը եղած է 4: Մեր մէջ այ­լեւս չկան խմ­բա­ւո­րում­ներ, մենք բո­լորս մէկ խումբ ենք: Վատ պայ­ման­նե­րը պատ­ճառ դար­ձան, որ մենք զի­րար լաւ ճանչ­նանք ու իրա­րու վս­տա­հինք: Մեր նկա­րա­գի­րը փոխ­ուած է, մենք մեզ տա­սը տա­րի աւե­լի մեծ կը զգանք: Այ­լեւս շատ լաւ կը հասկ­նանք, որ մեր ծնող­նե­րը ինչ­պի­սի՞ դժ­ուա­րու­թիւն­նե­րով եւ զո­հո­ղու­թիւն­նե­րով ըն­տա­նիք կը պա­հեն: Հի­մա ամէն բա­նի հա­մար փա՛ռք կու տանք Աս­տու­ծոյ».,- եղան անոնց վեր­ջին խօս­քե­րը:
Մտա­բե­րե­լով տի­ար Յա­կոբ Քի­լէճ­եա­նի այն խօս­քը, թէ. «Կ՛երե­ւի հայ ըլ­լա­լուն հիմ­նա­կան յատ­կա­նիշ­նե­րէն մէկն է նեղ ու դժ­ուար պայ­ման­նե­րու մէջ, աւե­լի լաւ ար­դիւնք տա­լը»: Վս­տահ չեմ թէ «տու­ժող» բա­ռը յար­մար էր օգ­տա­գոր­ծել մեր աշա­կեր­տու­թեան հա­մար: Պա­տե­րազ­մի օրե­րուն ու­սա­նող ըլ­լա­լու դժ­ուար պատ­կե­րա­ցու­մին մէջ ի յայտ եկաւ, որ մարդ արա­րա­ծի հա­մա­կերպ­ման բնազ­դը միշտ յաղ­թա­կան է:

Փաս­տօ­րէն աշա­կերտ­նե­րը իրենց սո­վո­րա­կան դա­սե­րուն կող­քին, կեան­քի մա­սին այն­պի­սի դա­սեր սոր­ված էին, որոնք կա­րե­լի էր սոր­վիլ միայն «Հա­լէպ» կոչ­ուած դպ­րո­ցին մէջ:

Արտա Տէր Յակոբեան