kantsasar.com – Երբ կը խօ­սինք սուր­ի­ա­հա­յութ­եան մա­սին պէտք է անդ­րա­դառ­նանք անոր գո­յու­թեան պատ­ճա­ռին, գոր­ծած ներդ­րում­նե­րուն, ձեռք­բեր­ուած մե­նաշ­նոր­հին առ այդ ապա­գա­յի հան­դէպ անոր մտա­սե­ւե­ռու­մին:

Մի­ջին դա­րե­րէն կազմ­ուած սուր­ի­ա­հա­յու­թիւնը կ՛աշ­խու­ժա­նայ ու կը գօ­տեպնդ­ուի Մեծ Եղեռ­նի իբր ար­դիւնք հայ­կա­կան գաղ­թին դէ­պի Սուր­իա: Հա­յեր իրենց արաբ եղ­բայր­նե­րուն հետ մի­ա­սին կը դրոշմ­ուին սուր­ի­ա­կան հպա­տա­կու­թեամբ, թօ­թա­փե­լով Օս­ման­եան անարգ լու­ծը:

Հայ­րը սուր­ի­ա­կան անա­պա­տի աւազ­նե­րուն վրայ Այ­բու­բե­նը իր մա­նուկ­նե­րուն սոր­վեց­նե­լով, ան­ցաւ թի­թե­ղա­ծածկ տա­ղա­ւար­նե­րէն ու հա­սաւ քա­րա­շէն դպ­րոց­նե­րուն, ար­հես­տա­ւոր­ներ ծա­ռա­յո­ղա­կան գոր­ծե­րէն ան­ցան սե­փա­կան հիմ­նարկ­նե­րու, անօ­թի չմ­նա­լու մար­մա­ջով զի­նուո­րագ­րուող թո­շա­կա­ւոր սուր­ի­ա­հա­յեր զրահ­ուե­լով քա­ղա­քաց­ի­ա­կան բարձր գի­տակ­ցու­թեամբ պատ­րաստ­ուե­ցան եւ կազ­մա­ւոր­ուե­ցան սուր­­իա­կան բա­նա­կի կա­ռոյ­ցին մէջ ու դար­ձան պա­տաս­խա­նա­տու սպա­ներ: Ըն­տա­նիք պա­հե­լու հա­մար պաշ­տօ­նա­վա­րե­ցին պե­տա­կան տար­բեր հիմ­նարկ­նե­րու մէջ ու անոնց յա­ռաջ­դի­մու­թեամբ ու զար­գաց­մամբ իրենք եւս զար­գա­ցան մշա­կե­լով իրենց կա­րո­ղու­թիւն­նե­րը ու բա­րե­լա­ւե­լով իրենց կեն­սա­մա­կար­դա­կը` տն­տե­սա­կան կա­ցու­թիւնը:

Սուր­ի­ա­կան Հայ­րե­նի­քի տար­բեր բնա­գա­ւառնե­րէն ներս, ինչ­պէս ճար­տա­րար­ուես­տի, վա­ճա­ռա­կա­նու­թեան, ցան­քի, ինք­նա­կա­ռա­վար­ման, մշա­կոյ­թի ու մա­նա­ւանդ կր­թու­թեան ոլորտ­նե­րու մէջ հա­յը ու­նե­ցաւ իր հա­մեստ, բայց պատ­ուա­ւոր ներդ­րու­մը, Սուր­ի­ա­կան հայ­րե­նի­քի կերտ­ման աղիւ­սի մէջ խառ­նեց իր դա­րա­ւոր մշա­կոյ­թէն մաս­նիկ­ներ եւ այս իսկ պատ­ճա­ռաւ ազ­դե­ցու­թեան ու փո­խազ­դե­ցու­թեան եղա­նա­կին մէջ ու­նե­ցաւ որոշ ինք­նու­րոյն մե­նաշ­նորհ­ներ:

Սուր­իոյ ան­կա­խա­ցու­մէն ետք հայ­րե­նի­քը կոչ կ՛ուղ­ղէ իր զա­ւակ­նե­րուն, նե­րառ­եալ սուր­ի­ա­հա­յե­րուն, հա­մընդ­հա­նուր ջան­քե­րով մաս­նակ­ցե­լու հայ­րե­նի­քի ինք­նա­կերտ­ման աշ­խա­տան­քին:

Ոմանք կո­չը ըն­դու­նե­լով կը լծ­ուին գոր­ծի, իսկ ոմանք օգտը­ւե­լու նպա­տա­կով բռ­նա­տի­րու­թեան հետ իրենց կա­պե­րը չու­զե­ցին խզել եւ դէմ կանգ­նե­ցան հայ­րե­նիք կեր­տե­լու սուրբ գոր­ծին:

Սուր­ի­ա­հա­յու­թիւնը զանգ­ուա­ծա­յին ու ինք­նա­կամ եղա­նա­կով կը լծ­ուի հայ­րե­նիք կեր­տե­լու ծրագը­րին ու իր բո­լոր կա­րե­լիու­թիւն­նե­րը կը տրա­մադ­րէ Սուր­իոյ զար­թօն­քին:

Սուր­ի­ա­կան զար­գա­ցու­մի ազ­դան­շա­նը կը հա­մընկ­նի եւ կը նոյ­նա­նայ սուր­ի­ա­հա­յու­թեան զար­գաց­ման ազ­դան­շա­նին, եւ առիթ կ՛ըն­ծա­յէ հա­յու­թեան որ իրենց երախ­տա­պար­տու­թիւնը ար­տա­յայ­տեն իրենց կա­տա­րած ներդը­րու­մով եւ ու­նե­նան յար­գե­լի, ար­ժա­նա­պա­տիւ տեղ սուր­ի­ա­կան խճան­կա­րին մէջ:

Սուր­ի­ա­հա­յեր բաղ­կա­ցու­ցիչ մաս­նի­կը կը դառ­նան հայ­րե­նի դահ­լիճ կեր­տող են­թա­մա­սե­րուն եւ ճիւ­ղա­ւո­րուող բա­ժին­նե­րուն, ար­ձա­նագ­րե­լով պատ­ուա­բեր կեց­ուածք:

Ճիշդ չէ որ­պէս հիմք կամ կըշ­ռա­չափ ըն­դու­նիլ սուր­ի­ա­հա­յութ­եան օրի­նա­կը խոր չա­փե­լու հա­մար Սուր­իոյ մէջ ապ­րող տար­բեր հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­նե­րուն կամ փոք­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րուն ըն­ծա­յած նպաս­տի տա­րո­ղու­թիւնը հայ­րե­նա­շի­նու­թեան գոր­ծին: Ար­դա­րեւ, հա­յե­րու ներդ­րու­մը չի հա­մե­մատ­ուիր նոր չա­փա­նի­շե­րով, այլ կը հաշ­ուառ­ուի բա­րո­յա­կա­նութ­եան ու կա­մե­ցո­ղու­թեան բարձր աս­տի­ճան­նե­րով:

Սուր­ի­ա­հա­յու­թեան ներդ­րու­մը այդ աղ­քա­տի լու­ման է, որ տըր­ուած է բո­լոր սր­տով ու խղ­ճի կա­տար­եալ հանգս­տու­թեամբ, տըր­ուած է առա­ւե­լա­գոյ­նը ի խն­դիր հայ­րե­նիք կեր­տե­լու գերն­պա­տա­կին:

Եւ այժմ, երբ ժա­մա­նա­կի կրկ­նու­թեամբ սուր­ի­ա­հա­յու­թեան դի­մաց նոր մար­տահ­րա­ւէր­ներ կը բաց­ուին, հայ­րե­նա­կերտ գոր­ծի ուր­ուա­կա­նը կը գծ­ուի ապա­գա­յի երկ­նա­կա­մար­նե­րուն վրայ, սուր­­իա­հա­յեր նոյն նուի­րու­մով եւ հա­ւա­տար­մու­թեամբ պատ­րաստ կը սպա­սեն ահա­զան­գին, որ ան­գամ մը եւս հա­տու­ցեն իրենց հո­գու պարտ­քը ու ամ­րապն­դեն իրենց ներ­կա­յու­թիւնը Սուր­ի­ա­կան Հայ­րե­նի­քի մէջ:

Արամ Աւագեան