kantsasar.com –

Յոգներ ենք. ըն­դու­նինք կամ ոչ` յոգներ ենք: Տա­կա­ւին կը ջա­նանք, կը գործենք, կը յա­րաբերինք, տա­կա­ւին կը ժպ­տինք ալ իրա­րու, տա­կա­ւին դուր­սէն հարց­նողներուն «Լա՜ւ եմ, ամէն ինչ «նոր­մա՜լ է, մի՛ վախ­նաք», կ՛ըսենք ու մենք ալ կը հա­ւա­տանք թէ իրաւ լաւ ենք: Իսկ որ­քա­նո՞վ ճիշդ պի­տի ըլ­լայ մեր տագ­նապները յայտնել անոնց, երբ օր ու գիշեր կը կար­դան մեր «ազա­տա­րարներու» քա­րան­ձա­ւա­յին բնազդներու մա­սին ու կը սահմըռ­կին. դեռ պէ՞տք է աւելի ընկճել զա­նոնք, երբ կա­րող չեն օգնել:

Մինչդեռ` յոգներ ենք: Ու յոգ­նու­թիւն տուողները մահ­ուան մերձա­ւո­րու­թիւնը, ան­կա­նոն ու տկար սնուն­դը, ան­գոր­ծու­թիւնը, քա­ղա­քին կաթ­ուա­ծա­հար վի­ճա­կը չեն միայն: Հիմ­նա­կա­նը անվերջ սպա­սու­մէն յոգ­նու­թիւնն է, մարդ ըլ­լա­լով` քա­ղա­քա­կա­նութեան աղ­բա­նո­ցին մէջ լի­ո­վին թաթ­խուելու պար­տադ­րանքն է, սպա­սումն է, թէ ահա՛, պի­տի ըլ­լայ հա­մա­ձայ­նու­թիւն, թէ ահա՛, ան­տա­ռին տէրերը իրա­րու հետ լեզու գտած են: Ու ապա` կր­կին հի­աս­թա­փու­թիւն, երբ կը պարզ­ուի թէ անոնք ըն­դա­մէ­նը թաք­թիկ խաղերու մէջ են, ու գի­շա­տիչներու պայ­քա­րը անվերջ է:

Վճռեր եմ` պի­տի չենթարկը­ւիմ յոգ­նութեան, պի­տի չընկըր­կիմ, ամէն առա­ւօտ պի­տի լից­քա­ւորեմ միտքս ու հո­գիս հա­ւա­տով, ներքին ուժերով ու պի­տի սպասեմ մար­դու մար­դա­ցու­մը, թէ­կուզ եւ ան տեւէ հա­զա­րամեակներ: Կը կարծեմ` նոյն որո­շու­մի մէջ է քա­ղա­քիս մէջ մնա­ցողներուն մեծա­մաս­նու­թիւնը:

Գօտեպնդեցէ՛ք նաեւ տկարները, քա­նի որ ան­պայ­մա՛ն, ան­պայ­մա՛ն առջեւը լոյսն է….
****
Զա­տիկ էր, «Ղուր­պան պայ­րամ», զո­հի զա­տիկ… ու զոհ է երկիր մը ամ­բողջ, իր մեծ ու պըզ­տի­կով, իր զի­նուո­րով ու հո­ղա­գոր­ծով, իր բերք ու բա­րի­քով. զոհ է մարդ­կա­յին խղ­ճուկ ու կար­ճատես ես-ին, անոր անդն­դա­խոր ու­նայ­նամ­տութեան:
Զոհ է ահա այս ան­դա­մա­հատ­ուած մա­նու­կը, որ կր­նար ապա­գա­յի Այնըշ­թայ­նը կամ Պէթ­հո­վէ­նը ըլ­լալ (ո՜վ ըսաւ, թէ դուք միայն կր­նաք հան­ճարներ ծնել….):
Զոհ է այս ծերուկ մա­մի­կը, որ կորսն­ցուցեր վերջին յենա­րա­նը` ցնո­րած կը շր­ջի փո­ղոցները:
Զոհ է մա­համերձը, որ վս­տահ չէ թէ մար­դու վայել թա­ղում ու գերեզման պի­տի ունենայ:
Զոհ է այս պա­տա­նին, որ անլը­ւայ դէմ­քի սա­ռած ար­տա­յայ­տութեամբ, պա­տա­ռո­տուն հա­գուս­տով, առ­տու կա­նու­խէն կը կծկ­տի մայթեզերքը ու կը մու­րայ:
Զոհ է այն մայ­րը ծերու­նա­զարդ, որ հեռուներ ճամ­բած իր զա­ւակներուն ապա­հո­վութեամբ կը մխի­թար­ուի, առանց վս­տահ ըլ­լա­լու, թէ կր­կին զա­նոնք տեսնելու բախ­տը պի­տի ունենայ:

Զոհ է այս գոր­ծա­րար այ­րը, որ այ­սօր, իր կո­րուստներուն հաշտը­ւիլ փորձելէն ալ ան­դին` աւելոր­դութեան ու ան­պէտ­քութեան զգա­ցու­մին տակ կքեր, կորսն­ցուցեր է կեան­քին իմաս­տը:

Դո՛ւք էք դա­հիճները բո­լոր անոնց ու դուք անըն­դու­նակ էք հասկ­նալ անոնց վի­ճա­կը, քան­զի դադ­րած էք մարդ ըլ­լա­լէ, մինչդեռ աստ­ուած ըլ­լալ կը յա­ւակ­նիք:
Դուք զա­նոնք մարդ չէ՜ք հա­շուեր, քան­զի դո՛ւք էք որ մշ­տա­կան խա­ւա­րի մէջ կը ջա­նաք նետել զա­նոնք, քան­զի ձեր ու­նայն «մեծ գործերը» մեծ զոհեր կը պա­հանջեն:

Ու՜ր պի­տի պահ­ուը­տիք ձեր ան­սիրտ ու լկ­տի կար­գա­խօսներուն ետին, ո՞ւր պի­տի պահ­ուը­տիք, երբ օր մը արթն­նայ ան, որ խիղճ կը կոչ­ուի. իսկ ան ան­պայ­մա՛ն պի­տի արթն­նայ:

****
Հի­մա տա­րօ­րի­նակ լռու­թիւն է. Սուր­իոյ անու­նը առա­ջին լուր չէ մեծ լրա­տուութեան մէջ, ան­դին` գիշերները չի լռեր հրա­նօ­թաձ­գու­թիւնը… Ի՞նչ կը կա­տար­ուի մու­թին մէջ. առա՞ջ կ՛երթանք, թէ՞ երկա­րատեւ քաշք­շու­քի շր­ջան կը մտնենք:
Բա­ցուեցան կարգ մը «դուռեր», Լի­բա­նան ու մեր այլ բնա­կա­վայրերու մէջ «բան­տարկ­ուածներ» յա­ջողեցան վերա­դառ­նալ, մեկնիլ-պր­ծիլ փա­փա­քողներ առիթ ունեցան հեռա­նալ, ան­կա­րողներ, զգու­շա­ւորներ ու հա­ւա­տա­ւորներ կը մնան տա­կա­ւին, ու անո­րո­շութեան օրօ­րո­ցին մէջ մեր միտքերը կը զարն­ուին աս­դին- ան­դին:
Հոգեբա­նա­կան այս անելէն ելլելու ջանքեր են մշա­կու­թա­յին քա­նի մը ձեռնարկներ, որոնք եկան խզելու երկա­րատեւ լռու­թիւնը, փա­րատելու վա­խի մթ­նո­լոր­տը, բնա­կա­նոն կեան­քի պատ­րանքներ տա­լու եւ կեան­քի երա­կը աշ­խու­ժացնելու:
Բայց ամէ­նէն յու­սա­տուն այս շր­ջա­նին ամուս­նու­թիւններն են: Ան­դին, երբ նո­րա­նոր պատեր մա­հազդերով կը «զար­դար­ուին», պսա­կի հրա­ւի­րա­տոմսերը կու գան յիշեցնելու, թէ կը շա­րու­նակ­ուի սի­րոյ եւ ատելութեան, չա­րի ու բար­ւոյ յաւերժա­կան պայ­քա­րը ու հաս­տատելու իրո­ղու­թիւնը, թէ «Մահն իր ճամ­բով, կեան­քը` իր»:
Միայն կը խնդրենք մահ­ուան, որ իր հունձ­քը կա­նաչ արտերու մէջ չը­նէ….

****
Հա­կա­ռակ իր կա­մա­կա­տար հնա­զան­դութեան ու ջանքերուն` Սուր­իոյ մէջ դեմոկ­րատ­իա ստեղծելու հա­մար Ամերի­կա­յի պո­չէն կախեալ Ֆրան­սան ինք­զինք գտաւ որ­պէս խմ­բի ամէ­նէն տկար օղա­կը: Որա­կուեցաւ երրորդ կար­գի դաշ­նա­կից: Ըստ երեւոյ­թին մահ­ուան խա­ղին մէջ իր դերը թերի կա­տարեց: Զար­մա­ցա՜ւ, առաւել` զայ­րա­ցաւ ալ, որ իր «մեծ եղբօր» կաս­կածներու ու մշ­տա­կան հս­կո­ղութեան տակ է եղեր այս­քան ատեն: «Գո­ղը գո­ղէն գող­ցաւ, Աստ­ուած վերէն զար­մա­ցաւ», պի­տի ըսէր տա­տիկս: Բայց իրենց զար­մա՞նքը: Զար­մա­նա­լի՜ զար­մանք, ինչ­պէս պի­տի ըսէր Չարենց: Չըլ­լա՞յ թէ ֆրան­սա­կան պետու­թիւնը իրաւ հա­ւա­տա­րիմ (ան­շա­հախն­դի՜ր) դաշ­նա­կից ու մի­ան­գա­մայն ճերմակ աղաւ­նի էր: Կեղծի­քի ծո­վուն մէջ կը լո­ղան ու աշ­խար­հը կը դարձնեն «ահա­ւոր ճհէն­նէմ»: Ինչ­պէ՜ս կը նա­յին մերձա­ւորներու դէմքերուն….
****
Մենք, այ­սինքն անոնք, որոնք նստեր իրենց տուներուն մէջ, ու­նինք քիչ թէ շատ ապա­հո­վու­թիւն (գէթ ծածկ) ու նաեւ` եկա­մու­տի աղ­բիւր, կը գան­գա­տինք` մա­զու­թը պետու­թիւնը յի­սու­նո՞վ, թէ՞ վաթ­սու­նով պի­տի ծա­խէ մեզի, պէն­զի­նի կա­յաններու շուր­ջը շուր­ջօրեայ կարգեր են, մխ­թա­րը կը խա­բէ, կը խաղց­նէ ու կազ չի տար, ելեկտ­րա­կա­նու­թիւնը մոռ­ցուող հա­ճոյք կը դառ­նայ, լո­լի­կին քի­լօն 400ի հա­սած է… եւ այլն: Իրա­ւունք ու­նի՞նք: Ամէն ինչ յա­րաբերա­կան է:

Երբ հեռատեսիլ կը դիտես, մա­նա­ւանդ, երբ կը լսես գիւ­ղա­ցիներու պատ­մածները, մար­դու ճիւա­ղութենէն սոս­կումդ, պըժ­գանքդ, զար­մանքդ այլեւս գա­գաթ չեն ճանչ­նար: Կ՛ամչ­նաս գան­գատներուդ հա­մար ու կը խոր­հիս` ահա վի­ճակ, երբ մա­հը նա­խընտրելի է: Կը գի­տակ­ցիս թէ, մեր կրած բո­լոր աղէտներով մէկտեղ, այս սոս­կա­լի եղեռնա­գոր­ծու­թիւնը մեր քո­վէն կ՛անց­նի (փա՛ռք Աս­տու­ծոյ):

Դեռա­տի կիներ ու աղ­ջիկներ կը դարձնեն «երկու ժամ­ուայ ամու­սին», իրենց պղ­ծութեան մեղքը բարդելով կրօ­նին վրայ (վըս­տա­հա­բար տեսաք այդ կիներու կեցուածքները շար­քի մէջ…): Բայց «գա­ղա­փա­րի զի­նուորները» առաւել աշ­խոյժ ու մար­տա­կան ըլ­լա­լու հա­մար առաւել մատ­ղաշ, ման­կա­հա­սակներու պէտք ու­նին, ու իրենց երկ­ժամեայ «ամուս­նութեանե հա­մար 8ամեայ աղջը­նա­կը հա­սուն­ցա՜ծ է…
Ահա վի­ճակ, որ կը հաս­տա­տէ, թէ որեւէ անա­սուն մար­դէն վեր է:
Ու զո­հը արաբ գիւ­ղա­ցին է, գրաւեալ տա­րածքներու մար­դը:

Ինչ­պէ՜ս եւ ո՞վ պի­տի հա­տու­ցա­նէ այս մար­դոց ան­լուր տա­ռա­պան­քին ու անվերջ անար­գան­քին հա­մար…

Եւ այս նախ­ճի­րը յա­ջո­ղութեամբ ի կա­տար ածելու հա­մար մար­դիկ մար­դուն խա­ղա­ղութեան Նո­պէլեան մր­ցա­նա­կո՜վ կը գնեն…

ԼԱԼԱ ՄԻՍԿԱՐԵԱՆ-ՄԻՆԱՍԵԱՆ