kantsasar.com – Քիչ է ըսել Սուր­ի­ան մեծ տագ­նա­պի մէջ է. Սի­րե­լի Սուր­­իան կ՛այ­րի, Սուր­ի­ա­հայ գա­ղու­թը գո­յու­թիւնը պահ­պա­նե­լու` մնալ-չմ­նա­լու խն­դիր կը դի­մագ­րա­ւէ:
Այս մա­սին է վեր­ջին մե­ծե­րէն մէ­կուն` Թո­րոս Թո­րան­եա­նի ան­կեղծ պա­տում­նե­րու սոյն մատ­եա­նը` Թո­րան­եա­նի «Խառ­նակ Օրեր Հա­լէ­պի Մէջ» գիր­քը, որուն մեծ մա­սը լոյս տե­սած է հայ մա­մու­լին մէջ:

Հա­լէ­պա­հա­յու­թեան դժն­դակ օրե­րէն քաղ­ուած հա­րիւ­րէ աւե­լի պա­տում­ներ, որոնք հե­տաքրք­րու­թեամբ կը կար­դաց­ուին, կը կար­դաց­ուին ցա­ւով, կը կար­դաց­ուին սի­րով հան­դէպ այս կոր­ծա­նուող եր­կի­րը, հան­դէպ հա­յե­րուն այն­քա՜ն հա­րա­զատ Հա­լէպ քա­ղա­քը…

Հա­լէ՜պ, Հա­լէ՜պ… Քու հան­դէպդ ու­նե­ցած պաշ­տա­մուն­քը կը ցո­լաց­նէ Թո­րան­եան սոյն հա­ւա­քած­ուի իւ­րա­քան­չիւր պա­տու­մին ընդ­մէ­ջէն: Պաշ­տա­մունք, զոր հե­ղի­նա­կին հետ կը բաժ­նեկ­ցի ամէն մէկ հայ` Հա­լէ­պի մէջ մնա­ցած, սի­րե­լի այս քա­ղա­քէն հե­ռա­ցած եւ… այս քա­ղա­քին բո­լո­րո­վին ան­ծա­նօթ հայ: Եւ այս պաշ­տա­մուն­քը ակ­նե­րեւ կեր­պով կը տեսն­ուի սոյն մատ­եա­նի բազ­մա­թիւ էջե­րուն մէջ:

Այլ ակ­նե­րեւ կէտ մըն ալ պէտք է ար­ձա­նագ­րել, այն որ հե­ղի­նա­կը անընդ­հատ, առանց յոգ­նե­լու, առանց պայ­թիւն­նե­րուն կա­րե­ւո­րու­թիւն տա­լու պտ­տած է Հա­լէ­պի անա­պա­հով փո­ղոց­նե­րը, այ­ցե­լած է բո­լո­րը, ակա­նա­տես եղած է կա­տար­ուած ոճիր­նե­րուն, կի­սած է ցա­ւը վի­րա­ւո­րին, սգա­ցած է մա­հը զո­հե­րուն, հա­ցը կի­սած է իր հայ­րե­նա­կի­ցին հետ եւ այս ամէ­նը հա­րա­զա­տօ­րէն յանձ­նած է թուղ­թին, որ­պէս ժա­ռանգ Հայկ­եան լե­զուով գա­լի­քի խօ­սո­ղին ու Մես­րոպ­եան գի­րե­րով ներ­կա­յի եւ ապա­գա­յի ըն­թեր­ցո­ղին:

220 էջե­րու մէջ մեր մեծ ող­բեր­գու­թիւնը ար­ձա­նագ­րած է Թո­րան­եան, ար­ձա­նագ­րած է միայն իր տե­սա­ծը, ինչ­պէս ինք կը հա­ւաստ­ի­աց­նէ, որով­հե­տեւ լսա­ծը կր­նայ չա­փա­զանց­ուած ըլ­լալ, իսկ ինք կ՛ու­զէ հա­րա­զա­տու­թեամբ միայն իրա­կան պատ­կե­րը ցո­լաց­նել կա­տար­ուա­ծին: Ար­ձա­նագ­րած է լի­ար­ժէք գե­ղար­ուես­տա­կա­նու­թեամբ եւ արխիւա­յին փաս­տագ­րութ­եամբ, վա­ւե­րագ­րե­լով ամէ­նօր­եայ պա­տա­հար­նե­րը ող­բեր­գա­կան Հա­լէ­պին եւ տա­ռապ­եալ հա­լէպցի­ին: Թո­րան­եան գրած է խոր վիշ­տով, ափ­սո­սան­քով, նա­եւ ընդվ­զու­մով, որ եր­բեմն պոռթ­կու­մի կը հաս­նի Սուր­ի­ան քան­դող­նե­րուն դէմ, որոնք ալ ըլ­լան անոնք: Սա­կայն ամե­նա­ող­բեր­գա­կա­նին մէջն իսկ «Անուղ­ղայ լա­ւա­տես» Թո­րան­եա­նը նկա­տած է լոյ­սի եւ յոյ­սի շող, «Խառ­նակ»ին մէջ փնտ­ռե­լով «Երա­զա­յին»ը, յա­ջո­ղե­լով մեզ եւս վա­րա­կել եւ հա­մո­զել որ կեան­քը պի­տի շա­րու­նակ­ուի, բա­րին պի­տի յաղ­թէ եւ Մայր Գա­ղու­թը ոչ միայն պի­տի գո­յա­տե­ւէ այ­լեւ պի­տի շա­րու­նա­կէ իր առա­քե­լու­թիւնը վասն հա­յա­պահ­պա­նու­մի նա­եւ վասն հա­մայն Սուր­իոյ:

Թո­րան­եան անդ­րա­դար­ձած է նա­եւ մեր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու կող­մէ կա­տար­ուած հս­կա­յա­կան աշ­խա­տան­քին, ինչ որ չա­փով մեղ­մաց­նե­լու մեր գա­ղու­թին տան­ջանք­նե­րը. Գա­ղութ` որ տարտղն­ուե­ցաւ եւ կանգ­նե­ցաւ կոր­ծան­ման սե­մին-սա­կայն որուն պահ­պան­ման հա­մար ճի­գեր կը գոր­ծադ­րէ հա­մայն հա­յու­թիւնը:
Սուր­ի­ան կը շա­րու­նա­կէ մնալ պա­տե­րազ­մա­կան վի­ճա­կի մէջ. սուր­ի­ա­հա­յու­թիւնը նոյն տագ­նա­պին մէջ կը շա­րու­նա­կէ տա­ռա­պիլ ու պայ­քա­րիլ: Թո­րան­եան պատ­կե­րած է Սուր­իոյ մէջ մնա­ցող­նե­րուս վի­ճա­կը: Կը տագ­նա­պի նա­եւ Սուր­իա­յէն հե­ռա­ցած հա­յը, ի մաս­նա­ւո­րի Լի­բա­նա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի մէջ:

Թո­րան­եան վեր­ջա­կէտ մը դրած է այս պա­տում­նե­րուն: Վըս­տահ եմ ան­հան­գիստ հե­ղի­նա­կը ամ­բող­ջա­պէս պատ­կե­րե­լու հա­մար հա­մայն սուր­ի­ա­հա­յե­րու տագ­նապ­նե­րը, երկ­րորդ եւ եր­րորդ հա­տոր­նե­րով մե­զի պի­տի ներ­կա­յաց­նէ մեր ցա­ւի այլ երես­նե­րը եւս, աւար­տե­լով իր անա­ւարտ պա­տում­նե­րը:
Թո­րան­եան պար­տա­ւոր է, եւ բա­րե­բախ­տա­բար ան գի­տա­կից է իր պար­տա­ւո­րու­թեանց:

Հեղինակ` Թորոս Թորանեան
Հալէպ-2013

23/08/2013