kantsasar.com – Երա­զա­յին Հա­լէպն իր երա­զանքն ու­նի այ­սօր, ոչ նման սո­վո­րա­կան այն անց­եա­լի, ուր եռում էր կեանքն իր շռայ­լու­թեամբ, ճո­խու­թեամբ ու զար­մաց­նե­լու աս­տի­ճան ան­տար­բե­րութ­եամբ, որը գրգ­ռում էր ու­րիշ­նե­րի մո­լու­թեան հաս­նող ցան­կու­թիւնը նմա­նա­կե­լու ու …
Ոչ երա­նե­լի նման հո­գե­վի­ճա­կի վե­րա­դար­ձին սպա­սող բա­զում մարդ­կանց չի­րա­կա­նա­ցող երա­զան­քին աւե­լա­ցել է մի շատ կա­րե­ւոր` ոչ այլ ինչ է եթէ ոչ կա­րիք «հա­ցի խն­դիր»ը:

Գե­ղար­ուես­տա­կան գր­քե­րի չհան­դի­պող բազ­մու­թիւնը սա­կայն սկ­սեց հո­լո­վել այս ար­տա­յայ­տու­թիւնը դարձնե­լով այն բա­րի լոյ­սին յա­ջոր­դող, հա­րա­զա­տա­ցած դարձ­ուածք, որն իր մէջ նե­րառ­նում է այժ­մ­է­ա­կան բո­լոր տագ­նապ­նե­րը` ան­գործ թա­փա­ռե­լը, ապաս­տան չու­նե­նա­լը, նուա­զա­գոյն կա­րիք­նե­րը հո­գա­լու ան­կա­րե­լիու­թիւնը, անվ­տան­գու­թեան բա­ցա­կա­յու­թիւնն ու էլի շա՜տ նման բա­ներ:

Մո­ռա­ցու­թեան է մատն­ուել կըրկ-նըւած հար­ցադ­րու­մը,- «ո՞րն է մեր մեղ­քի բա­ժի­նը» ու մո­լոր­ուած քայ­լերն սկ­սել են ուղղ­ուել այն­տեղ, որ­տեղ բա­րե­սի­րա­կան օգ­նու­թիւն են տա­լիս մարդ­կա­յի­նը կա­րե­ւո­րող հաս­տա­տու­թիւն­ներ, միու­թիւն­ներ` զօ­րա­վիգ կանգ­նե­լով ազ­գի զա­ւակ­նե­րին:
Կայ ժո­ղովր­դա­կան մի ար­տա­յայ­տու­թիւն «ըն­կե­րո­վի մա­հը հար­սա­նիք է» եւ որ­քան կ՛ու­զէ­ինք բա­ցա­կա­յել այդ հար­սա­նի­քից` մի­եւ­նոյնն է աղէ­տը բո­լո­րիս է իսկ փո­թոր­կուող ծո­վի ալիք­նե­րի վրայ պի­տի ծփանք այն­քան ժա­մա­նակ, մին­չեւ մեր հա­ւա­քա­կան աղօթ­քը հաս­նի իր հաս­ց­է­ա­տի­րոջն ու ստա­նանք պա­տաս­խան` բա­րի հան­գու­ցա­լու­ծում­նե­րի:

Նա­խա­պա­տե­րազմ­եան շր­ջա­նում, երբ մարդն ապ­րում էր բնա­կան կեան­քով` այն­քան մարդ­կա­յին թուա­ցող նրա շար­ժում­ներն ու ճոխ սե­ղան­նե­րի շուրջ կեան­քի փի­լի­սո­փա­յու­թիւնն շատ հա­մա­հունչ էին թւում, որ ոչ մի կաս­կած չէ­ին յա­րու­ցում ան­ձի որա­կի ու նրա հո­գե­կերտ­ուած­քի շուրջ աւե­լին` խո­րին յար­գան­քով էիր լց­ւում յար­գար­ժան ան­ձի նկատ­մամբ: Իսկ մեր փափ­կա­սուն տիկ­նայք ժա­մա­նա­կա­կից թե­մա­նե­րի շուրջ ծա­ւա­լուող զրոյց­նե­րի շուրջ բա­ցա­ռիկ առաջ­նայ­նու­թիւն ցու­ցա­բե­րե­լով` զար­մանք էին առա­ջաց­նում, երբ անց­եա­լին վե­րա­բե­րող որե­ւէ նիւթ ձե­ւա­կերպ­ւում էր որ­պէս յե­տամ­նա­ցու­թեան ար­դիւնք:

Անց­եա­լը մեր այ­սօրն է: Եթէ չփոր­ձենք նրա մի­ջից քա­ղել մար­դու հա­մար բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րում պա­տա­հող դէպ­քե­րից դա­սեր` ու­րեմն հար­բա­ծի եթե­րա­յին ժա­մա­նակն սպա­ռե­լու պէս` պի­տի արթ­նա­նանք, չյի­շե­լով երէկ­ուան պա­տա­հա­ծը:

Թէ ինչ­պէս են մար­դիկ դի­մա­կա­յել ար­հա­ւիրք­ներ` լոկ տխ­րու­թիւն ար­տա­յայ­տող թե­մա­ներ չեն, որոն­ցից ձեր­բա­զատ­ուել ցան­կա­ցող­ներն այ­սօր սե­փա­կան վի­ճա­կի հետ քայլ պա­հե­լու մեծ խն­դիր ու­նե­նա­լով` տա­ռա­պում են ընկճ­ուա­ծու­թիւն կո­չուող հիւան­դութ­եամբ:

Չշեղ­ուե­լու հա­մար վե­րա­դառ­նամ մեր խնդ­րին, որը ոչ այն­քան հա­ցի չգո­յու­թեան մա­սին է` որ­քան անձ­նա­յին որակ­նե­րի ու ճա­շա­կի բա­ցա­կա­յու­թեան:
Գաղտ­նիք չէ, որ վեր­ջին շա­բաթ­ներն իրենց հետ տա­րան բա­զում կեան­քեր ու սգա­ցող սր­տերն ստիպ­ուե­ցին իրենց վիշ­տը մի կողմ թող­նե­լով, ապ­րել տագ­նա­պը շր­ջա­փակ­ուած լի­նե­լու,որի հե­տե­ւան­քով քա­ղաքն սկ­սեց օր-օրի գու­նազրկ­ուել թա­ղե­րում (մին­չեւ իսկ ոտ­քի տակ ընկ­նող) բան­ջա­րե­ղէն­նե­րի կարմ­րա­կա­նա­չա­ւուն բա­ցա­կա­յու­թիւ­նից, իսկ հա­ցի բուր­մուն­քը մնում է յի­շո­ղու­թեան սուր ան­կիւն­նե­րում:

Սո­վան­ման մի շունչ է ճախ­րում պա­տե­րազ­մող քա­ղա­քի ան­հա­մար զո­հե­րին սգա­ցող երկ­նա­կա­մա­րում ու անար­ցունք ամ­պե­րի սե­ւազ­գեստ թա­փօրն է շր­ջում ան­կա­րող յու­սադ­րե­լու:

Սո­վա­մահ լի­նե­լու ոչ մի վտանգ կայ այն­քան ժա­մա­նակ, որ­քան խա­նութ­նե­րը տա­կա­ւին լիքն են ու­տես­տե­ղէ­նի բա­ւա­կա­նին մեծ տե­սա­կանի­ով եւ ըն­դա­մէ­նը մի քա­նի օր հա­ցի տագ­նապ ստեղ­ծող քա­ղա­քա­ցի­նե­րի խու­ճա­պը հիմք չեն յու­սա­հա­տու­թեան:

Կի­րա­կին նման լի­նե­լով միւս օրե­րին թոյլ չտ­ուեց աւե­լի եր­կար մնալ առանց այդ էլ անք­նու­թիւ­նից յոգ­նած մար­մինս ու պար­սի բզ­զոց յի­շեց­նող ձայ­նից ցատ­կե­ցի ան­կող­նուց ու վա­զե­ցի պատշ­գամբ:

Խուռ­նե­րամ բազ­մու­թիւն վա­զում էր անո­րոշ ուղ­ղու­թեամբ, իսկ թա­ղի պա­հա­կա­յին զին­ծա­ռա­յո­ղը փոր­ձում էր մարդ­կանց ան­շարժ պա­հել իրենց տե­ղե­րում:

Շփե­ցի աչ­քերս ու ծա­նօթ­ներ նկա­տե­ցի ամ­բո­խի մէջ, որը բազ­մա­պատ­կե­լով մտա­հո­գու­թիւնս` ստի­պեց ինձ ու­շադ­րու­թեամբ դի­տել, մինչ կող­քի լայն պո­ղո­տա­յից այս բա­նա­կին մի­ա­ցան կա­նանց մի մեծ խումբ` իւ­րա­քան­չիւ­րի ձեռ­քին դրա­մա­պա­նակ:

Չկ­ռա­հե­լու առիթ չու­նէի երբ եր­կու մի­ջին չա­փի բեռ­նա­տար մե­քե­նա­ներ բեռց­ուած բան­ջա­րե­ղէ­նով մտան թա­ղը: Նո­րից մի ահա­գին ձայ­նի ալիք բարձ­րա­ցաւ, որը կար­ծես ու­րա­խութ­եան բա­ցա­կան­չու­թեան էր նման, սա­կայն ան­մի­ջա­պէս լռեց, երբ բարձ­րաս­տի­ճան զի­նուո­րա­կա­նը մօ­տե­նա­լով ան­մի­ջա­պէս եր­կու շար­քե­րի վե­րա­ծեց ամ­բո­խը` զա­տե­լով կա­նանց` տղա­մարդ­կան­ցից ապա­հո­վե­լով կարգ ու կա­նոն:
Ոչ մի տար­րօ­րի­նակ բան կայ նկա­րագր­ուա­ծի մէջ երբ մէկ շա­բա­թէ ի վեր քա­ղա­քի ծայ­րա­մա­սե­րում թոյլ չեն տա­լիս խա­ղաղ բնա­կիչ­նե­րին ներս մտց­նել անհ­րա­ժեշտ սնունդ` տրո­րե­լով իրենց աչ­քի առաջ որ­պէս պա­տիժ քա­ղա­քա­կան դաշ­տում ցու­ցա­բե­րած չէ­զո­քու­թեան հա­մար:

Ծե­րե­րի ներ­կա­յու­թիւ­նը որե­ւէ ար­գելք չյա­րու­ցեց բնա­կա­նա­բար, բա­ցի նրա­նից, որ մի քա­նիսն ու­շագ­նաց լի­նե­լով հա­զիւ դուրս բեր­ուե­ցին խա­ժա­մու­ժի մի­ջից, տեղ բա­ցե­լով ճար­պիկ երի­տա­սարդ­նե­րին, որոնց արարք­ներն ուղ­ղա­կի պա­տու­հաս դար­ձան իրենց եւ ու­րիշ­նե­րի հա­մար:

Խս­տա­դէմ զի­նուո­րի ու­շադ­րու­թիւ­նից շեղ­ուած օրի­որ­դի ճար­պիկ արարքն ուղ­ղա­կի ճա­կա­տագ­րա­կան աւարտ ու­նե­ցաւ, երբ հրմշ­տե­լով խեղճ ծե­րու­կին յայտն­ուեց առա­ջին կար­գում ու բան­ջա­րե­ղէ­նի նա­խա­տես­ուած չա­փա­բա­ժի­նից մէկ ան­գամ աւե­լին ու­նե­նա­լով փոր­ձում էր հեր­թից ինք­նա­գոհ հե­ռա­նալ, երբ ամ­բո­խի մի­ջից հայ­հո­յանք­ներ հա­սան նրա հաս­ցէ­ին, իսկ աւար­տը եղաւ հայ­կա­կան տար­բե­րա­կով ծեծկռ­տուն ու խայ­տա­ռա­կու­թիւնը: Օգ­նու­թեան հաս­նող­ներ եւս ստա­ցան իրենց բա­ժի­նը համ­տեսն ու …

Ցա­ւի զգա­ցո­ղու­թիւն պա­տեց ինձ` յի­շո­ղու­թիւնս շո­յե­լով «մի կա­թիլ մեղր»ն ու յու­սա­հատ մտայ ներս: Ամ­բողջ օր­ուայ ըն­թաց­քում չկա­րո­ղա­նա­լով գտ­նել տեղս` խոր­հում էի ան­խու­սա­փե­լի վտան­գի մա­սին եթէ շա­րու­նակ­ուի տն­տե­սա­կան ճգ­նա­ժա­մի ճն­շու­մը մարդ­կանց ար­դէն իսկ ճնշ­ուած հո­գի­նե­րին:

Որ­քա՜ն կ’ու­զէի քա­ջու­թիւն ու­նե­նալ մօ­տե­նալ ամ­բո­խին ու խնդ­րել յե­նա­կով ծե­րու­նուն տալ առա­ջի­նը շար­քում լի­նե­լու նա­խա­պա­տուու­թիւնը ու ինքս դա­տար­կա­ձեռն վե­րա­դառ­նալ:

Կար­ծում էի մեր ազ­գա­յին յատ­կա­նիշ­նե­րի առ­կա­յու­թեամբ ու մարդ տե­սա­կի բարձր որա­կով,պար­ծե­նա­լու հիմ­քեր ու­նենք ցա­ւօք, այ­սօր մտա­ծե­լու տե­ղիք է տա­լիս ու կաս­կա­ծի ալի­քը տագ­նա­պեց­նում է միտքս:

Արդ­եօ՞ք սա միայն հա­ցի խն­դիր է …

Մարգարիտ Շամիլեան

26/07/2013