kantsasar.com – Ըն­թա­ցիկ 5 Յու­լի­սին Երե­ւա­նի մէջ կա­յա­ցած իրա­ւա­բան­նե­րու հա­մա­հայ­կա­կան խորհր­դա­ժո­ղո­վի ըն­թաց­քին, Հա­յաս­տա­նի գլ­խա­ւոր դա­տա­խազ Աղ­ուան Յով­սէփ­եա­նի կա­տա­րած պա­հան­ջա­տի­րա­կան բնոյ­թի յայ­տա­րա­րու­թեան Թուրք­իա ար­ձա­գան­գեց շուրջ տաս­նօր­եայ ու­շա­ցու­մով, հա­մե­մա­տա­բար զուսպ ու հա­ւա­սա­րակշռ­ուած հա­կազ­դե­ցու­թեամբ, ինչ որ յս­տակ նա­խա­ճա­շակ մը կը փո­խան­ցէ Ան­գա­րա­յի քա­ղա­քա­կան-քա­րոզ­չա­կան նո­րա­գոյն մօ­տե­ցում­նե­րուն ու աշ­խա­տան­քա­յին վերափոխուած ու­նա­կու­թեանց մա­սին:

Հա­յոց պա­հան­ջա­տի­րու­թեան հիմ­նա­կան ուղ­ղու­թիւն­նե­րը բնո­րո­շող Աղ­ուան Յով­սէփ­եա­նի խօս­քը շր­ջա­նառ­ուած էր ամե­նա­կարճ ժա­մա­նա­կա­մի­ջո­ցի ըն­թաց­քին եւ հա­սած` առ որ անկ է: Ար­դա­րեւ, եթէ ոչ թր­քա­կան` ապա ազր­պէյ­ճա­նա­կան լրատ­ուա­մի­ջոց­նե­րը քայլ առ քայլ կը հե­տե­ւին հայ­կա­կան ելեկտ­րո­նա­յին կայ­քե­րու վրայ յայտ­նուող գրեթէ բոլոր տե­ղե­կու­թեանց, արագ եւ բազ­մա­կող­մա­նի վեր­լու­ծու­թեանց կ՛են­թար­կեն զա­նոնք, հուսկ`ամփոփուած եզրակացութեանց արդիւնքով կողմ­նո­րոշ­ուե­լու եւ պա­տաս­խա­նե­լու անոնց:

Ինչ­պէս կան­խան­շե­ցինք, Աղ­ուան Յով­սէփ­եա­նի յայ­տա­րա­րու­թեան թր­քա­կան կող­մը կ՛ար­ձա­գան­գէր ու­շա­ցու­մով եւ միայն ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թեան մամ­լոյ բան­բե­րի մա­կար­դա­կով, այ­սինքն` երբ յայ­տա­րա­րու­թիւնը ար­դէն կորսըն­ցու­ցած էր իր այժ­մ­է­ա­կա­նու­թիւնն ու հրա­տա­պու­թիւնը:
Անակն­կալ եւ զգա­յա­ցունց այդ յայ­տա­րա­րութեան նկատմամբ Ան­գա­րա կը դր­սե­ւո­րէր առա­ջին հեր­թին հար­ցը ար­հա­մար­հե­լու, մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թեան ու­շադ­րու­թիւնը շե­ղե­լու, ապա քա­նի մը նա­խա­դա­սու­թեամբ հա­կա­դար­ձե­լու քա­ղա­քա­կա­նու­թիւն` պար­զե­լով, որ քա­ջա­տեղ­եակ է Երե­ւա­նի մէջ հն­չած յայ­տա­րա­րու­թե­նէն եւ լր­ջօ­րէն բար­կա­ցած այդ առն­չու­թեամբ:

Այ­սօ­րի­նակ մօ­տե­ցու­մով թր­քա­կան կող­մը կը փոր­ձէ ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն շր­ջան­ցել դի­մագ­րա­ւած հրա­տապ հար­ցե­րը, հնա­րա­ւո­րինս խու­սա­փիլ անոնց­մէ, մին­չեւ այն պա­հը, երբ անոնք կը սկ­սին կորսնց­նել իրենց հն­չե­ղու­թիւնն ու կա­րե­ւո­րու­թիւնը, ապա կը պա­տաս­խա­նէ անոնց: Այլ խօս­քով` կը թուլց­նէ, կը մեղ­մաց­նէ հար­ուա­ծը եւ յե­տոյ սլաք­նե­րը կը շր­ջէ հա­կա­ռա­կոր­դի ուղ­ղու­թեամբ:

Թուրք­իոյ ար­տա­քին գոր­ծոց նա­խա­րա­րու­թեան մամ­լոյ խօս­նա­կի յապաղած ար­ձա­գան­գը կ՛անդ­րա­դառ­նայ միմ­իայն տա­րած­քա­յին պա­հանջ­նե­րուն: Մինչ­դեռ` գլ­խա­ւոր դա­տա­խա­զի յայ­տա­րա­րու­թիւնը կ՛ընդգր­կէր նա­եւ հայ-թր­քա­կան սահ­մա­նի վի­ճե­լի իրո­ղու­թեան կա­պակ­ցա­բար բա­ցո­րոշ տե­սա­կէտ եւ ձե­ւա­կեր­պում. «Մենք տա­րած­քա­յին վէ­ճեր ու­նենք ինչ­պէս Թուրք­իա­յի, այն­պէս նա­եւ Ազր­պէյ­ճա­նի հետ»: Ու­րեմն` թուրք բան­բե­րը ճիշդ ըն­կա­լած ու վե­րար­տադ­րած էր հայ-թր­քա­կան սահ­մա­նը իրա­ւա­կա­նօ­րէն չհաս­տատ­ուած ըլ­լա­լու Հա­յաս­տա­նի գլ­խա­ւոր դա­տա­խա­զին կար­ծի­քը: Դա­տա­խա­զի ու­ղեր­ձը կը ներ­փա­կէր ոչ միայն տա­րած­քա­յին պա­հանջք, այլ նա­եւ հայ-թր­քա­կան սահ­մա­նը չճանչ­նա­լու բա­ցա­յայտ ու վճ­ռա­կան կեց­ուածք:Թուրք­իա կը փոր­ձէր Աղ­ուան Յով­սէփ­եա­նի յայ­տա­րա­րու­թիւնը ներ­կա­յաց­նել որ­պէս մեր երկ­րի պաշ­տօ­նա­կան տե­սա­կէտ` Հա­յաս­տա­նի իշ­խա­նու­թեանց դիր­քո­րո­շում, որ կը հրամցուի անո­րոշ, անյստակ ձե­ւա­կեր­պու­մով:
Հա­յաս­տա­նի վե­րան­կա­խա­ցու­մէն ետք, մեր երկ­րի ղե­կա­վար­ներն ու ար­տա­քին գե­րա­տես­չութ­եան պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը, արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րը միշտ ալ հան­դէս եկած են Թուրք­իա­յէն տա­րած­քա­յին պա­հանջք­ներ չու­նե­նա­լու մա­սին յայ­տա­րա­րու­թիւն­նե­րով: Հա­յաս­տա­նի գլ­խա­ւոր դա­տա­խա­զի զուտ իրա­ւա­կան բնոյթ կրող գնա­հա­տա­կա­նը, որ թէ­եւ ճշգր­տօ­րէն չի յս­տա­կաց­ներ, թէ ինչ­պի­սի գոր­ծըն­թաց­նե­րով պի­տի իրա­կա­նաց­ուի հայ­կա­կան հո­ղե­րու վե­րա­դար­ձը, թր­քա­կան կող­մէն առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով ըն­կալ­ուած է որ­պէս տա­րած­քա­յին պա­հան­ջա­տի­րու­թիւն:

Գաղտ­նիք չէ, որ որե­ւէ յան­ցա­գոր­ծու­թեան իրա­ւա­կան գնա­հա­տա­կան տալն ու անոր հե­տե­ւանք­նե­րը դար­մա­նե­լու նպա­տա­կով իրա­ւա­բա­նօ­րէն հիմ­նա­ւոր­ուած խնդ­րի առա­ջադ­րու­մը բո­լո­րո­վին կը տար­բե­րի, պե­տու­թեան մը կող­մէ այլ որեւէ տէ­րու­թեան տա­րած­քա­յին պա­հանջ ներ­կա­յաց­նե­լու վե­րա­բե­րու­մէն:

Տու­եալ հար­ցը կր­նայ առա­ջադր­ուիլ նա­եւ մի­ջազ­գա­յին դա­տա­րան­նե­րու եւ այլ ատ­եան­նե­րու կող­մէ: Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գա­հը կամ արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­թիւնը այն­քան ատեն որ նման հարց չեն բարձ­րա­ցու­ցած, ապա վա­ղա­ժամ է խօ­սիլ Հա­յաս­տա­նի կող­մէ ներ­կա­յաց­ուած տա­րած­քա­յին որե­ւէ պա­հանջ­քի մա­սին:

Շր­ջան­ցե­լով այս ակն­յայտ փաս­տը Թուրք­իոյ մամ­լոյ խօս­նա­կը փոր­ձած է իր ար­ժե­ւոր­ման անբաւարարութիւնը թաքց­նել այն յի­շե­ցու­մով, որ այդ դիր­քո­րո­շու­մը կը հա­կադր­ուի ՄԱԿ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի գլ­խա­ւո­րու­թեամբ մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու նկատ­մամբ Հա­յաս­տա­նի ստանձ­նած պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րուն:

Այս­տեղ կը պար­տա­ւոր­ուինք հարց տալ, թէ վե­րոնշ­եալ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն ան­դա­մագր­ուե­լով իւ­րա­քան­չիւր երկ­րի կող­մէ ըն­դուն-ուող պե­տու­թիւն­նե­րու տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թիւնը յար­գե­լու սկզ­բուն­քը արդ­եօք որե­ւէ կեր­պով աղերս­ուա՞ծ է Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հե­տե­ւանք­նե­րու յաղ­թա­հար­ման հիմ­նախնդ­րին հետ: Ծա­նօթ է բո­լո­րին, որ ցե­ղաս­պա­նու­թեամբ, այ­սինքն` մարդ­կու­թեան դէմ գործ­ուած ան­քա­ւե­լի մեղ­քով ու յան­ցա­պար­տու­թեամբ ձեռք­բեր­ուած տա­րածք­նե­րու հաշ­ւոյն հնա­րա­ւոր չէ ընդ­հան­րացնել, ինչ­պէս նա­եւ ապա­գա­յին եւս կա­րե­լի չէ կի­րա­ռել պե­տու­թիւն­նե­րու տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թեան սկզ­բուն­քը:
Հա­յաս­տա­նի դա­տա­խա­զի ու­ղեր­ձին ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն չպա­տաս­խա­նե­լով, խն­դի­րը առե­րե­ւոյթ ան­տե­սե­լով, շր­ջան­ցե­լով, ապա զայն մի­ջազ­գա­յին իրա­ւուն­քի հար­թու­թե­նէն երկ­կողմ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու ոլորտ տե­ղա­փո­խե­լով եւ անոր գու­մա­րե­լով ՄԱԿ-ի կամ ԵԱՀԿ-ի կա­նո­նադ­րու­թիւն­նե­րու հան­րա­ծա­նօթ կէ­տե­րը, թր­քա­կան կող­մը կը փոր­ձէ հիմ­նո­վին խե­ղա­թիւ­րել, նեն­գա­փո­խել հար­ցը եւ մղել զայն բո­լո­րո­վին տար­բեր հար­թակ:
Բնա­կան է, որ թր­քա­կան այդ ուղղ­ուա­ծու­թիւնը հրամց­ուէր զուտ թր­քա­կան սպառ­նա­լի­քով սքող­ուած` «Ոչ ոք պէտք է հա­մար­ձա­կի հո­ղա­յին պա­հանջ­ներ ներ­կա­յաց­նել Թուրք­իա­յին»:
Այս­պէս` 5 Յու­լի­սին իրա­ւա­բան­նե­րու հա­մա­հայ­կա­կան խորհր­դա­ժո­ղո­վի ըն­թաց­քին Հա­յաս­տա­նի գլ­խա­ւոր դա­տա­խազ Աղ­ուան Յով­սէփ­եանի հըն­չե­ցու­ցած պա­հան­ջա­տի­րա­կան յայ­տա­րա­րու­թիւնը կը հա­մար­ուի այն իւ­րօ­րի­նակ փոր­ձա­քար­նե­րէն, որ մեր հայրենի պե­տա­կան ու քա­ղա­քա­կան շր­ջա­նակ­նե­րուն պա­տե­հու­թիւն ըն­ձե­ռեց որո­շակի­օ­րէն ծա­նօ­թա­նա­լու թր­քա­կան կող­մի ան­մի­ջա­կան կողմ­նո­րո­շում­նե­րուն եւ ապա­գա­յին որդեգրելիք հա­ւա­նա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան ու հա­կազ­դե­ցութ­եան եղանակներուն:

Ան­տա­րա­կոյս, տե­ղի ու­նե­ցա­ծը ու­սա­նե­լի է եւ օգ­տա­կար, երբ հար­ցը կը տե­ղադ­րենք Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100-րդ տա­րե­լի­ցին ըն­դա­ռաջ սպասուող հայ-թր­քա­կան յա­րա­բե­րու­թեանց յե­տա­գայ զար­գա­ցում­նե­րու շր­ջա­ծի­րին մէջ:

Ան­շուշտ ներ­կա­յաց­ուա­ծը հայ­րե­նի գլ­խա­ւոր դա­տա­խա­զին անձ­նա­կան հա­մո­զու­մը չէր, այլ ինչ­պէս Թուրք­իոյ արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­թեան մամ­լոյ խօս­նա­կը կ՛ընդգ­ծէ` յայ­տա­րա­րու­թիւնը բա­րա­ցու­ցա­կան էր այն առու­մով, որ կը կա­տար­ուէր Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գա­հի հո­վա­նա­ւո­րու­թեամբ եւ բաց­ման ող­ջոյ­նի խօս­քով Երե­ւա­նի մէջ կազ­մա­կերպ­ուած հայ իրա­ւա­բան­նե­րու հա­մա­հայ­կա­կան հա­մա­ժո­ղո­վի ըն­թաց­քին:

Բարձ­րա­գոյն հո­վա­նա­ւո­րու­թիւն վայելող պա­տաս­խան­տու ատ­եա­նէ հն­չած երե­ւան­եան պատ­գա­մը մի­ան­շա­նա­կօ­րէն հայ­կա­կան բռ­նագ­րաւ­ուած տա­րածք­ներու պա­հան­ջ կը ներկայացնէր Օս­ման­եան եւ իթ­թի­հա­տա­կան Թուրք­իոյ նո­րօր­եայ ժա­ռան­գորդ­նե­րուն, հայ-թր­քա­կան ներ­կայ սահ­մա­նը վի­ճե­լի եւ ան­վա­ւեր կը հա­մա­րէր:
Նոյն միջոցին, Թուրք­իոյ արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­թեան հա­մա­ցան­ցա­յին կայ­քէ­ջին վրայ հրա­պա­րակ­ուած յայ­տա­րա­րու­թեան մէջ նշ­ուած է թէ` թրքա­կան հո­ղե­րու նկատ­մամբ Հա­յաս­տա­նի յա­ւակ­նու­թիւն­նե­րը ակն­յայ­տօ­րէն կը հա­կա­սեն ՄԱԿ-ի եւ ԵԱՀԿ-ի նման մի­ջազ­գա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու կող­մէ որ­դեգր­ուած սկզ­բունք­նե­րուն, չմոռ­նա­լով յի­շեց­նե­լու, որ այդ կա­ռոյց­նե­րուն կ՛ան­դա­մակ­ցի նա­եւ պաշ­տօ­նա­կան Երե­ւա­նը:

Հա­յաս­տա­նի կա­ռա­վա­րու­թեան մաս կազ­մող բարձ­րաս­տի­ճան պաշ­տօ­նա­տա­րի մը կող­մէ բարձ­րա­ձայն­ուած այլ յայ­տա­րա­րու­թիւնը անակն­կա­լի բե­րած էր թուրք իշ­խա­նու­թիւն­նե­րը եւ խու­ճա­պի մատ­նած զա­նոնք: Առ այդ` պա­տա­հա­կան չէ, որ թուր­քեր ու­շա­ցու­մով եւ ապա երկ­րորդ կար­գի պա­տաս­խա­նատ­ուի մը բեր­նով կը հա­կազ­դէ­ին հայ­կա­կան կող­մէն հն­չած մար­տահ­րա­ւէ­րին, փոր­ձե­լով կեր­պով մը մեղ­մաց­նել անոր անդ­րա­դարձն ու լից­քա­թա­փել անոր բո­վան­դա­կու­թիւնը:

Այս­տեղ անհ­րա­ժեշտ կը հա­մա­րենք նա­եւ ար­ձա­նագ­րել, որ գլ­խա­ւոր դա­տա­խա­զի յայ­տա­րա­րու­թեան ընդ­մէ­ջէն Հա­յաս­տան առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով կը խզէ լռու­թիւնը, կը ձեր­բա­զատ­ուի կրա­ւո­րա­կան ու ան­հա­մար­ձակ վե­րա­բե­րու­մէ, յանդգ­նու­թեամբ յայտն­ուե­լու հա­մար նա­խա­ձեռ­նող եւ ազդեցիկ դիր­քի վրայ, ու մա­նա­ւանդ` հա­կա­ռա­կոր­դին պար­տադ­րե­լով սոսկ հա­կազ­դո­ղի կամ հե­տե­ւա­կի ան­նա­խան­ձե­լի կար­գա­վի­ճակ:

Խ.Շ.