kantsasar.com – Առաւօտ կանուխ գլխացաւով արթնցաւ, հակառակ նեսքաֆէ խմելու իր սովորութեան` մօրմէն խնդրեց, որ գաւաթ մը հայկական սուրճ պատրաստէ: Կուրծքին վրայ ծանրութիւն եւ ճնշում մը կը զգար: Սուրճին բոյրը զինք փոխադրեց իր ծննդավայրը` Հալէպ, ու կրկին սիրտը մղկտաց: Հալէպը հիմա ո՛չ միայն իր ծննդավայրն էր ու մանկութեան յիշատակներու օրրանը, որմէ տասնչորս տարիէ ի վեր հեռացեր էր, այլ հիմա հո՛ն է նաեւ ԱՆ` իր սիրուհին… Սուրճին առաջին ումպին հետ զգաց, որ գիշերուան գլխացաւը կը սաստկանար, ամբողջ գիշերը մտածած էր իր սիրոյն մասին, սիրե՞լ, հիմա՞, պատերազմի դժնդակ օրերո՞ւն, ի՞նչ պիտի ըլլար այսպիսի սիրոյ մը ճակատագիրը, նրբագոյն այս զգացումը պիտի դիմանա՞ր արդեօք այս սեւ օրերուն, ի՜նչ իմաստ ունէր հիմա սէրը, սիրելը, երազներու աղջիկը գտնելը, երբ անոր դիմաց կանգնած էր անյայտ ճակատագիրը…
Երկու շաբաթ առաջ ճամբորդութեան տոմսերը ապահոված էին, ընդամէնը մէկ ամիս ալ պիտի համբերէին, որմէ ետք ինք Միացեալ Նահանգներէն Լիբանան պիտի երթար, իսկ ան` Հալէպէն: Վերջապէս պիտի տեսնէին զիրար- նախապէս բնաւ չէին տեսնուած, արդիական հաղորդակցութեան միջոցներու շնորհիւ ծանօթացած էին, ուսեալ էր, համալըսարանաւարտ, Հալէպի հայկական հաստատութիւններէն մէկուն մէջ լաւ պաշտօն եւ լաւ շրջանակ ունէր, հանգիստ կեանք մը ապրելու բոլոր տուեալներով, նաեւ գեղեցիկ էր, խելացի աչքերով, կանացի կախարդական կազմուածքով եւ գրաւիչ կենդանութեամբ, որ կը թափանցէ տղու սիրտին ամենախոր ծալքերը: Բայց այս բոլորը չէին զինք կապողը այդ աղջկան, շա՜տ գեղեցիկներ մուտք գործած էին իր կեանքին մէջ, անոնց մէջ արուեստական բան մը կար, ոչ իրական, այլ` սառն ու, հաւանաբար, պարզապէս կիրքեր գոհացնող, սակայն սէ՞ր, բացարձակապէ՛ս… Ինք Միացեալ Նահանգներու զեխութիւնները, աղջիկներն ու կիները վայելած էր, բայց չէր կրցած երեւակայել, թէ անոնցմէ մէկուն հետ կարելի էր ընտանիք կազմել:
Իսկ այս անգա՞մ. ամէն ինչ տարբեր էր, այս անգամ հրաժարած էր ամէ՛ն ինչէ, ամէ՛ն, ինչո՞ւ` չէր գիտեր, ի՞նչ կրցած էր պարգեւել իրեն այդ հեքիաթային սէրը, զոր ո՛չ մէկը կրցեր էր շնորհել շօշափելի իրականութեան մէջ, հակառակ անոր որ այս անգամ իրարու ներկայութիւնն ու մտերմութիւնը վայելել չկար, ձեռքը բռնել, գգուել ու շոյել չկար, անոր կանացի զգլխիչ բոյրով արբենալ, գրկել ու անյագօրէն համբուրել չկար, բայց կար շատ աւելի զօրաւոր, աներեւոյթ կապ մը, անտեսանելի, խորհրդաւոր, զոր ա՛լ աւելի կը դիւթէր, կը հմայէր զինք, կար անհաւատալի՛ն, կար զգացմո՛ւնքը, անարա՛տը, անբի՛ծը, անոր ներկայութիւնը ի՛ր մէջ, ի՛ր շուրջը, հոգիի՛ն ու սրտի՛ն մէջ զգալու իրականութիւնը, հրա՞շք էր այս, թէ՞ ողբերգութիւն, թերեւս ալ իսկակա՛ն սէր:
Բայց ի վերջոյ պիտի հանդիպէին, չէ՞, որքա՜ն դանդաղ կ՛ընթանար այս ամիսը, վերջապէս երազանքը պիտի իրականանար, վերջապէ՜ս պիտի տեսնէր զայն, եւ այս մտածումը զօրաւոր ցանկութիւն մը կ՛արթնցնէր մէջը, անզուսպ ցանկութիւն մը` գրկելու զայն, զգալու անոր հպումը, պինդ սեղմելու իր կուրծքին, այնքա՛ն պինդ, մինչեւ որ մուծուի եւ ներծծուի իր էութեան մէջ, արեան եւ հոգիին մէջ, ի՜նչ երանութիւն, թերեւս այդ վայրկեանին աշխարհի ամենաերջանիկը ի՛նք պիտի ըլլար, ու այս երազանքը թաքուն ուժ կը պարգեւէր իրեն, պատրանք մը, որ համբերանք կը շնորհէր եւ յոյս կը ներշնչէր… բայց ժամանակի սլաքը ինչո՞ւ այսպէս կանգ առած էր ու յամառօրէն կը շարունակէր իր դանդաղ գնացքը:
Բայց… երէկ… «Հալէպի օդակայանը կը փակուի ցնոր տնօրինութիւն…», կը հաղորդէ ան հեռաձայնով, մեղմ ձայնով մը, որուն մէջ վշտալի թրթռանք մը կար, սակայն յոյսով էր, որ մօտ օրէն կամ առաւելագոյնը երկու շաբաթէն կը բացուէր օդակայանը: Իսկ ինք այս լուրը ստացած էր ջախջախուած սըրտով ու ամբողջ գիշերը տառապեր էր: Որքա՛ն մօտենար երազին իրականանալու յոյսը, այդքան ճակատագրի հարուածը կը հասնէր ու կը շպրտէր զայն անյայտութեան մէջ. համբերա՛նք, համբերա՜նք…
***
Անցան տասնհինգ ծանրագին օրեր, պատերազմը կը շարունակուէր Սուրիոյ մէջ, ամէն կողմ, Հալէպի մէջ, նոյնիսկ անոր բնակած թաղամասերո՛ւն մէջ, պատերազմը կը շարունակուէր նաեւ իրենց հոգիներո՛ւն մէջ, փոթորկալից սրտերո՛ւն մէջ, իրարմէ հեռո՜ւ, իրարու կարօտով խանձուած սրտերո՛ւն մէջ:
Այսօր ան երկու անգամ զանգեր էր, երկու անգամներուն ալ` լացեր, չէր խոստովաներ, որ կարօտէն կու լար, այլ կ՛ըսէր, թէ պատերազմը հետզհետէ կը սաստկանար, զոհեր կը խլէր, սարսափելի կը դառնար, ու տակաւ առ տակաւ կը ջլատէր զայն: Բայց ի՛նք վստահ էր, որ ան կարօտէն կու լար… եւ ինչպէ՞ս դիմանար անոր արցունքներուն ի տես, այո՛, ինք կը տեսնէր անոր արցունքները, կարծես կը թըրջէին իր մատները, կարծես ի՛նք կը սրբէր զանոնք, անոր գլուխը կը հանգչեցնէր իր կուրծքին եւ ան կու լար, երկա՜ր կու լար, մինչեւ հանգչէր… օ՜, պատրա՜նք, կրկին սիրտը կը ճմլուի, եւ նոյն բաղձանքը կը համակէ էութիւնը, նո՛յնը, գրկել, շոյել իր երկար եւ շագանակագոյն մազերը, շնչել իր իգական զգըլխիչ բոյրը, զոր կարծես ներքուստ վաղուց կը ճանչնար, թոքերը վաղուց լեցուած էին անով եւ կեա՛նք կը ներշնչէին: Պիտի մոռցնէր անոր ամէն դառնութիւն, պիտի ամոքէր սրտին բոլոր ցաւերը ու յագեցընէր կարօտը…, պատրա՛նք, պատրա՛նք…
***
Օդակայանը տակաւին գոց է…
Պատերազմը ուրուականի մը պէս կարծես կը հալածէր զիրենք ցերեկ-գիշեր, նոյնիսկ` երազներուն մէջ…
Ամերիկահայերը օր ու գիշեր ժամերով կը փորձեն կապուիլ Սուրիա գտնուող իրենց հարազատներուն հետ եւ չեն յաջողիր, հաղորդակցութեան միջոցները չեն գործեր, կապերը խզուած են, կը գանգատին, կը դժգոհին…
Հեռաձայնը կը հնչէ, Հալէպէն է, ա՛ն է, հաւատա՞լ, երա՞զ է: Քաղցր, փափուկ, տաքուկ, քնքուշ, մարդկային սրտին նրբազգաց թելերը խռովող կանացի ամենանուրբ ձայնը կը հնչէ. «Ուշ գիշեր է, քաղաքին իրավիճակը նոյնն է, չեմ կրնար քնանալ, կը տառապիմ անկողինիս մէջ մինակ, հեռաձայնը ձեռքս, աղօթեցի եւ զանգեցի, ներքուստ վստահ էի, որ պիտի կարենամ ձայնդ լսել, պիտի հանգչիմ եւ անկէ ետք կարենամ քնանալ…»:
Ի՞նչ ընել, ըսէ՛ք, ելլել բարձր լերան մը գագաթը եւ պոռա՞լ, նետուի՞լ, ի՞նչ ընել, որքա՜ն կը նախանձէր հիմա թռչուններուն, որքա՜ն կը ցանկար անոնց պէս թեւեր ունենալ, որ թռչի, հասնի անոր, փաթթըւի ու միասին շարունակեն թռչիլ, հեռանա՜լ, հեռանա՜լ, անհետանա՜լ մարդոց աչքերէն ու ատելութեամբ լեցուած հոգիներէն, միանա՜լ ու ա՛լ երբեք չբաժնուիլ: Մէյ մը որ միանար, ա՛լ պիտի չհեռանար անկէ, պիտի կանչէր անոր առյաւէտ, պիտի ապրէին միասին` իւրաքանչիւր երկվայրկեան անսահման սիրով լեցուն, ալ ո՛չ մէկ բան, ո՛չ իսկ ճակատագրի սեւ բազուկը պիտի կարենար բաժնել զիրենք, պիտի սիրէին զիրար տարբեր սիրով մը, այո՛, իր սէրը սովորական սէր չէր, տարբե՛ր էր, տարբե՛ր…
Բայց մի՞թէ իրենք հիմա ալ միասին չէին ապրեր, իրարմո՛վ…
* * *
Գիշեր ցերեկ կը հետեւէր Սուրիոյ լուրերուն: Հալէպի օդակայանը ամիսներէ ի վեր գոց է:
Այսօր ան խօսած էր բաժանումի մասին, ըսած էր, թէ պարտաւոր չէր իր ճակատագիրը կապելու անձի մը, որ կ՛ապրէր դաժան պատերազմ ապրող երկրի մը մէջ, պարտաւոր չէր Միացեալ Նահանգներու խաղաղ երկնքին տակ ապրելով հանդերձ, իրեն հետ ապրելու պատերազմի բոլոր տագնապները…
Բաժանո՞ւմ, կարելի՞ էր արդեօք, երբ մագնիսի պէս աներեւոյթ բան մը զինք կը մղէր դէպի այն էակը, որ իր սիրոյն մարմնացումն էր կախարդիչ կերպարանքով, ինք ամէն վայրկեան կ՛ապրէր անո՛ր հետ, ակնթարթ մը իսկ չէր հեռանար անկէ, էութեանը մէկ մասնիկը եղեր էր այլեւս, մարդ իր էութենէն ինչպէ՞ս կրնայ բաժնուիլ, «պարտաւոր չէ՞ր իրեն հետ այդ տագնապները ապրելու», բայց այլեւս շատ ուշ չէ՞ր ասոր մասին խօսելու, ընկղմեր էր ինք այդ ովկիանոսին մէջ ու փրկութիւն չկա՜ր: Անոր քաղցր ժպիտը կը հալածէր զինք, մարդոց դէմքերուն մէջ զա՛յն կը փնտռէր: Ամէն րոպէ հետը կը խօսէր, կը կարծէր, որ երբ դուռը բանայ` զայն պիտի գտնէ` թափանցող հայեացքը իր աչքերուն մէջ հանգչած. երբ նստած ըլլար, կը կարծէր, որ ան կանգնած է իր ետին եւ կարծես անոր մատներուն հպումը կը զգար վիզին, կը փաթթուէր իրեն ու զինք կը պարուրէր անհուն սիրով ու գորովով, դէմքին քով կը զգար անոր տաքուկ շունչը, երբ ականջին կը փսփսար, թէ որքա՜ն կը սիրէր զինք. օ՜, պատրա՛նք… պատրա՛նք…
Էապէս կը գիտակցէր պատերազմին պատճառած դժուարութեանց. այդ գիշեր խելքը գլուխը հաւաքելով` երկա՜ր քննած էր իրենց դրութիւնը եւ` շատ անմխիթար գտած, բայց այս բոլորը ինչպէ՞ս հասկցընել այս սրտին, որ իւրաքանչիւր երկվայրկեան կարծես ոչ թէ ապրելու համար կը բաբախէր, այլ` միայն ու միայն անո՛ր համար…
Ու այս անգամ ի՛նք կ՛ընդվզէր, ի՞նչ էր այս պատերազմի օրէնքը, ի՜նչ անաստուածային ու հակամարդկային օրէնք, ո՞ր չորնալիք ուղեղը ծրագրեր է, եւ ո՞ր անիծած ձեռքը կը գործադրէ զայն, ի՞նչ բարբարոսութիւն եւ հրէշութիւն, ի՜նչ անմեղ արիւններ ու զոհեր, ինչի՞ համար:
Ի՞նչ ըսել է սիրել, անոր կարօտով հիւծիլ եւ չկարենալ միանալ, ինչո՞ւ ան իր կողքին չէր հիմա՛, ա՛յս վայրկեանին, սիրահարած բոլոր զոյգերուն պէս պիտի ժամադրուէին, ներքին հրճուանքով հայելիին երկա՜ր պատրաստուէին, թերեւս ինք սափրիչին այցելէր, իսկ ան` վարսայարդարին, ժամադրավայր չհասած` պիտի զգային սրտի խռովքն ու զուարթութիւնը, ի՜նչ կ՛ըլլար, եթէ առնական ինքնասիրութեամբ ձեռքը բռնած պտտէր մարդոց մէջ, երբեմն ալ մութ գիշերներուն միասին թափառէին ամայի ճամբաներ, թերեւս ծովեզերք երթային եւ զիրար գրկած` դիտէին ծովը, որ իրենց սիրոյն չափ անսահման է, խօսէին, լռէին, երգէին, գուցէ մեղմօրէն նաեւ համբուրէր անոր նուրբ ձեռքերը, ճակատը, երեսը, սպիտակ վիզը, ինչո՞ւ չէ, նաեւ` վառ շրթունքը, պիտի ընդդիմանա՞ր արդեօք` Հալէպի աղջիկներուն յատուկ ամօթխածութեամբ, բայց ինք այնքան ուժով պիտի սեղմէր զայն, որ բնաւ պիտի չկարենար պրծիլ իր առնական թեւերէն եւ իր ուժեղ բազուկներուն մէջ պիտի զգար անոր մարմնէն անցնող դողը եւ կանացի նուաղումն ու յանձնուիլը… կրկի՛ն պատրա՜նք…
* * *
Նախորդ իրիկուն գործէն վերադարձին անգիտակցաբար ուղղուած էր ծովեզերք, երկար մնացեր էր հոն, երկա՜ր ժամեր, չէր կրցած մտածել որեւէ բանի մասին, ո՛չ հանդիպման, որ կ՛ուշանար, ո՛չ իր մասին, ո՛չ ալ անոր մասին, ուղեղը կարծես ա՛լ կանգառած էր, ի՞նչ ըներ, ի՞նչ կրնար ընել. մէկ բան կը զգար միայն, կարօտ, միայն ու միայն կարօտ` աղջկան մը, որուն միայն նկարները տեսած էր համակարգիչի պաստառէն, կախարդիչ ձայնը լսած, եւ որուն յաւիտենապէս նուիրուած էր, որուն խորհրդաւոր ու աննկատելի կապանքով մը գերուած էր, եւ ո՛չ մէկ ելք կար այս անել վիճակէն: Ուշ գիշերին վերադարձած էր տուն` բոլորովին ջլատուած:
Կիրակի:
Պատրաստուեցաւ, կրկին մօրմէն հայկական սուրճ խնդրած էր, խմեց Հալէպը յիշեցնող սուրճը, մեքենաբար իջաւ տունէն, ինքնաշարժով ուղղուեցաւ եկեղեցի, ուր մտաւ անգիտակցաբար, բարեւեց դպրաց դասի իր ընկերներուն, հագուեցաւ շապիկը ու միացաւ անոնց: Այսօր խնկաբոյր մթնոլորտը կը գինովցնէր, ինք արդէն զգացուած էր, միտքը կը սաւառնէր դէպի Հալէպ, արդեօք ռմբակոծումներ կամ բախումներ տեղի կ՛ունենայի՞ն, արդեօք այդ ժամուն ո՞ւր էր ան, մեծ հաւանականութեամբ` տունը փակուած, բանտարկուած. հակառակ որ իր սիրուհին ընդհանրապէս չէր գանգատեր ու կը հաւատար, որ այս ամէնը շուտով վերջ պիտի գտնէին եւ պիտի կարենար միանալ իր սրտի հատորին, բայց կարծես պատերազմը կամաց-կամաց կը հալեցնէր այդ յոյսը… Մշուշապատ տրամադրութիւն մը եւ խիստ անախորժ մելամաղձոտութիւն մը կը տիրէր, կախարդուած դրութեան մէջ էր կարծես, որ սկիզբը կենդանութիւն եւ ուրախ ուժ կը պարգեւէր, սակայն այլեւս սկսած էր գողնալ իր երիտասարդ հոգիի զուարթութիւնը, կոկորդին մէջ ճնշում մը զգաց, կարծես մէկը զինք կը խեղդէր, ու այդ վայրկեանին տղայական, անմիտ, անհաշիւ ու ծիծաղելի թուեցաւ իրեն այս ցնորական կապը…
Իր մտորումներէն կ՛արթննար քահանային ձայնէն. «Խաղաղութի՜ւն ամենեցուն», քահանային ձայնը կը հնչէր նաեւ իր մտքին, ուղեղին եւ էութեա՛նը մէջ. «Խաղաղութի՛ւն ամենեցուն»: Այո՛, խաղաղութի՛ւն ամբո՛ղջ աշխարհին, խաղաղութիւն բոլո՛ր տագնապահար երկիրներուն, խաղաղութի՜ւն անոր ապրած երկրին` Սուրիոյ եւ ի՛ր ծննդավայրին` Հալէպի՛ն…
Դպրաց դասը շարականները կ՛երգէր սովորական շեշտով, բայց ինք այսօր, հակառակ իր կենսուրախ բնաւորութեան, տխուր ու երազկոտ էր, յաճախ ուշ կը միանար անոնց երգեցողութեան…
«Խաղաղութի՛ւն ամենեցուն», «Եւ ընդ հոգւո՜յդ քում», այո՛, խաղաղութիւն նաեւ ի՛ր սրտին ու հոգիին, որոնք շատոնց կորսնցուցած էին իրենց անդորրութիւնը…
Կրկին. «Խաղաղութի՛ւն ամենեցուն»…
Ու կը հնչէր նաեւ ի՛ր ուղեղին մէջ.
– Խաղաղութի՜ւն, խաղաղութի՜ւն, խաղաղութի՛ւն ամենեցուն…
ՍՈՆԱ ԹԻԹԻԶԵԱՆ-ԿԷՏԻԿԵԱՆ