kantsasar.com – Ըն­թա­ցիկ տար­ուան 22-23 Մար­տին Երե­ւա­նի մէջ «Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւն. մար­տահ­րա­ւէր­ներ հա­րիւ­րամ­եա­կի նա­խա­շե­մին» բնա­բա­նով կազ­մա­կերպ­ուած մի­ջազ­գա­յին գի­տա­ժո­ղո­վը դարձ­եալ հաս­տա­տեց, որ 2015 թուա­կա­նի նա­խօ­րէ­ին ան­գամ ան­կա­րող կը մնանք Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան պատ­մա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թեան սո­վո­րա­մո­լա­կան գոր­ծե­լա­ո­ճէն անց­նիլ դէ­պի մեր քա­ղա­քա­կան նպա­տակ­նե­րու եւ պա­հանջք­նե­րու իրա­ւա­կան ձե­ւա­կերպ­ման առաջնորդող հանգր­ուան:

Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100-րդ տա­րե­լի­ցին նուիր­ուած նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վը, որ յա­ռա­ջի­կայ Մա­յիս 30-ին իր եր­րորդ նիս­տը հրա­ւի­րե­լու կը նա­խա­պատ­րաստ­ուի, ցարդ կը շա­րու­նա­կէ մնալ սու­գի եւ վեր­յու­շի օրե­րու կամ ոգե­կո­չա­կան ձեռ­նարկ­նե­րու սկզբ­նա­կան աշ­խա­տանք­ներ հա­մադ­րող մարմ­նի իր դա­սա­կան դե­րա­կա­տա­րու­թեան նեղ սահ­ման­նե­րուն մէջ: Բնա­կա­նա­բար, այ­սօ­րի­նակ մօ­տե­ցու­մը կը հա­կա­սէ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նութ­եան հա­րիւ­րամ­եա­կի քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թեան լրիւ ու հա­մար­ժէք ըն­կալ­ման:

Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան յի­շա­տա­կի հեր­թա­կան տա­րե­լից չէ սոսկ 2015 թուա­կա­նը, այլ ամ­բողջ դար մը ընդգր­կող ժա­մա­նա­կա­հատ­ուած-սահ­մա­նա­գիծ, որուն ըն­թաց­քին մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան աս­պա­րէ­զի հար­թու­թեան վրայ այն­քան շատ խօս­ուած ու առա­տօ­րէն մե­լան հո­սեց­ուած է մեր ժո­ղո­վուր­դի մե­ծա­գոյն ող­բեր­գու­թեան մա­սին: Հե­տե­ւա­բար` մենք այ­լեւս էա­կան եւ նկա­տա­ռե­լի ըսե­լիք­ներ գրե­թէ չու­նինք այս առնչութ­եամբ: Աւե­լին, պատ­մա­կան իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րու ման­րա­մաս­նու­թեանց բա­ցա­յայ­տմամբ տար­ուե­լով հա­ւա­նա­կան է, որ այ­սու­հե­տեւ մո­լո­րինք ու կորսնց­նենք ան­վի­ճար­կե­լի, ան­հեր­քե­լի իրա­կա­նու­թեան զգա­ցո­ղու­թիւնը:

Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­րիւ­րե­րորդ տա­րե­լի­ցին նուիր­ուած նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վի քար­տու­ղար Հայկ Տե­մոյ­եան գի­տա­ժո­ղո­վի ըն­թաց­քին իր ներ­կա­յա­ցու­ցած զե­կոյ­ցին մէջ թէ­եւ նկա­տած է, որ 2015 թուա­կա­նը աւարտ չէ, այլ` շատ մը առում­նե­րով մեկ­նարկ, սա­կայն ան մոռ­ցած է անդ­րա­դառ­նալ կամ մատ­նան­շել, թէ որո՞նք են այն «առում­նե­րը», որոնց պա­րա­գա­յին 2015 թուա­կա­նի ըն­կալ­եալ ըմբռ­նո­ղու­թեան հար­կա­ւոր է վեր­ջա­կէտ դնել: Ինչ­պէս նա­եւ այն հան­գա­մանք­նե­րը, որոնք այդ թուա­կա­նը նոր սկզբ­նա­ւո­րու­թեան կը վե­րա­ծեն, զայն դարձը­նե­լով Հա­յոց Դա­տին նոր մղում եւ նոր բո­վան­դա­կու­թիւն հա­ղոր­դող յու­շա­րա­րի: Ճիշդ է որ 2015 թուա­կա­նով ամէն ինչ պի­տի չվեր­ջա­նայ, սա­կայն նոյ­նիսկ նման զգու­շա­ւոր խոս­տո­վա­նու­թիւն մը բա­ցա­յայտ կը դարձը­նէ, որ մին­չեւ այդ թուա­կա­նը անհ­րա­ժեշտ է ան­պայ­ման որո­շա­կի ծրա­գիր­ներ հա­մալ­րել, ինչ­պէս նա­եւ որո­շա­կի թի­րախ­ներ, նպա­տակ­ներ նուա­ճել:

Հայ ժո­ղո­վուր­դի մեծ ար­հա­ւիր­քէն հա­րիւր տա­րի ետք հնա­րա­ւոր չէ շա­րու­նա­կել նախ­կին անո­րոշ կա­ցու­թիւնը, ան­հե­ռան­կար գոր­ծու­նէ­ու­թիւնը: Ճիշդ է` որ Հա­յաս­պա­նու­թեան մա­սին գիր­քե­րու հրա­պա­րա­կում­նե­րը, ցու­ցա­հան­դէս­նե­րու կամ յի­շա­տա­կի ձեռ­նարկ­նե­րու կազ­մա­կեր­պու­մը կա­րե­լի է շա­րու­նա­կել դեռ եր­կար ժա­մա­նա­կով, այն­ուա­մե­նայ­նիւ` պէտք է ի վեր­ջոյ պար­զել թէ հա­յու­թիւնը ի՞նչ կ՛ակն­կա­լէ մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թե­նէն եւ ի՞նչ կը պա­հան­ջէ մա­նա­ւանդ` ցե­ղաս­պա­նի ժա­ռան­գորդ թուրք պե­տու­թե­նէն:

Հա­մաշ­խար­հա­յին պատ­մու­թեան մէջ արիւ­նա­լի տա­ռե­րով գրանց­ուած այդ ահա­ւոր ու ան­նա­խա­դէպ յան­ցա­գոր­ծու­թե­նէն հա­րիւր տա­րի յե­տոյ իսկ, եթէ պի­տի չկա­րո­ղա­նանք հա­մա­կար­գել ու բիւ­րե­ղաց­նել մեր պա­հանջք­նե­րը, ապա Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը մարդ­կու­թեան յի­շո­ղու­թեան մէջ բախ­տա­ւոր պա­րա­գա­յին պի­տի մնայ որ­պէս անօ­րի­նակ դա­ժան ոճ­րա­րարք մը, որուն հա­մար ոչ ոք պա­տաս­խա­նա­տուու­թեան կանչը­ւած է կամ մե­ղա­ւոր նկատ­ուած եւ ու­րեմն` հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար զայն դար­մա­նե­լու ու հա­տու­ցե­լու պար­տա­ւո­րու­թեան տակ դր­ուած:

Գի­տա­ժո­ղո­վի ըն­թաց­քին ու­նե­ցած իր ելոյ­թին մէջ գեր­մա­նա­ցի հան­րահռ­չակ հա­յա­գէտ Թես­սա Հոֆ­ման իրա­ւացի­օ­րէն ու­շադ­րու­թեան յանձ­նած է, թէ այ­սու­հե­տեւ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մի­ջազ­գա­յին ճա­նաչ­ման հար­ցը կր­նայ լուծ­ուիլ հա­մաշ­խար­հա­յին դա­տա­կան ատ­եան­նե­րու մէջ, որով­հե­տեւ այդ ճիւա­ղա­յին Սպան­դը իրա­կա­նաց­նող եղեռ­նա­գործ­նե­րը ու­նին իրենց յայտ­նի եւ ճանչց­ուած իրա­ւա­յա­ջոր­դը` ի դէմս թուրք պե­տութ­եան:

Թուրք­իա այ­սօր ըստ կամս եւ ընտ­րո­վի կեր­պով ինք­զինք կը հա­մա­րէ եւ կը յայ­տա­րա­րէ Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան իրա­ւա­յա­ջոր­դը: Պաշ­տօ­նա­կան Ան­գա­րա­յի ներ­կայ վա­րիչ­նե­րը, գլ­խա­ւո­րու­թեամբ Թուրք­իոյ իշ­խող կու­սակ­ցու­թեան, յաճախ ան­վա­րա­նօ­րէն ու հպար­տութ­եամբ կը յայ­տա­րա­րեն իրենց կա­պը անց­եա­լի հետ, առիթ չեն փախց­ներ ընդգ­ծե­լու օս­ման­եան ժա­ռան­գոր­դի իրենց հան­գա­ման­քը եւ հե­տե­ւո­ղա­կա­նօ­րէն հան­դէս կու գան օս­ման­ցի­նե­րու իրա­գոր­ծում­նե­րու նկատ­մամբ նա­խան­ձախն­դիր պաշտ­պա­նի դե­րով: Սա­կայն երբ հար­ցը կը վե­րա­բե­րի Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան, անոնք ան­մի­ջա­պէս կը հրա­ժա­րին իրենց անց­եա­լէն եւ կը յայ­տա­րա­րեն որ մե­րօր­եայ Թուրք­իոյ հան­րա­պե­տու­թիւնը որե­ւէ աղերս չու­նի Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան հետ: Այս բո­լո­րով հան­դերձ` Թես­սա Հոֆ­ման կը պն­դէ, որ մի­ջազ­գա­յին դա­տա­կան ատ­եան­ներ դի­մե­լու պա­րա­գա­յին կա­րե­լի է ըն­դու­նիլ յե­տա­դարձ գոր­ծադ­րա­կան ուժ ներ­փա­կող փաս­տա­ցի վճիռ, որով­հե­տեւ Օս­ման­եան Կայս­րու­թեան եւ ներ­կայ թր­քա­կան հան­րա­պե­տու­թեան մի­ջեւ ուղ­ղա­կի առն­չու­թիւնը իրա­ւա­բա­նօ­րէն ար­դէն շատ վաղ կեր­պով ապա­ցուց­ուած է:

Գլ­խա­ւոր եւ մտա­հո­գիչ հար­ցը կը մնայ այն, թէ ինչ­պէս պէտք է դի­մել նման մի­ջազ­գա­յին ատ­եան­նե­րուն, երբ Հա­յաս­պա­նու­թե­նէն գրե­թէ հա­րիւ­րամ­եակ մը անց տա­կա­ւին չէ յս­տա­կա­ցած այն մի­աս­նա­կան իրա­ւա­կան թղ­թած­րա­րը, որ Հա­յաս­տա­նի ու ողջ հա­յու­թեան հա­մար ընդ­հան­րա­կան բնոյթ զգե­նու, եւ այդ` այն պայ­ման­նե­րու մէջ, երբ Թուրք­իոյ սահ­ման­նե­րէն ներս թէ դուրս այ­սօր կը գոր­ծէ պե­տու­թեան անուղ­ղա­կի զօ­րակ­ցու­թիւնն ու հո­վա­նա­ւո­րու­թիւնը վա­յե­լող առանձ­նա­յա­տուկ կո­մի­տէ, որ հե­տե­ւո­ղա­կան ու յա­րա­ճուն թա­փով կը հա­մա­կար­գէ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ժըխտ­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թիւնը:

Հա­յու­թիւնը ան­մի­ջա­պէս պէտք է ձեռ­նար­կէ իր բո­լոր իրա­ւունք­ներն ու պա­հանջք­նե­րը ամ­փո­փող իրա­ւա­կան յս­տակ, հիմ­նա­ւոր թղ­թած­րար պատ­րաս­տե­լու ան­յե­տաձ­գե­լի աշ­խա­տան­քին: Իսկ այդ նպա­տա­կը կեն­սա­գոր­ծե­լու հա­մար 24 Ապ­րիլ 2015 թուա­կա­նի նա­խօր­եա­կին Երե­ւա­նի մէջ անհ­րա­ժեշտ է գու­մա­րել հա­մաշ­խար­հա­յին տա­րո­ղու­թեամբ հա­մա­հայ­կա­կան հա­մա­ժո­ղով` Հա­յաս­տա­նի, Ար­ցա­խի ու հա­նուր գաղ­թաշ­խար­հի մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը ներ­կա­յաց­նող պատ­ուի­րակ­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ, վա­ւե­րաց­նե­լու հա­մար ողջ հա­յու­թեան պա­հանջք­նե­րու եւ ակն­կա­լիք­նե­րու վե­րոնշ­եալ իրա­ւա­կան թղ­թած­րա­րը, ապա ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար զայն Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան, Թուրք­իոյ ու Մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թեան դա­տին:

Սոսկ հեր­թա­կան տա­րե­լից պէտք չէ ըն­դու­նիլ հա­յոց Մեծ Եղեռ­նի հա­րիւ­րամ­եա­կը: Այս առի­թով կազ­մա­կերպ­ուե­լիք ձեռ­նարկ­ներն ու ոգե­կո­չա­կան արա­րո­ղու­թիւն­նե­րը հնա­րա­ւո­րու­թիւն պի­տի ըն­ծա­յեն մե­զի հա­նուր աշ­խար­հին ցոյց տա­լու մեր մի­աս­նա­կա­նու­թիւնն ու հա­մա­կա­մու­թիւնը` ոչ միայն ցե­ղաս­պա­նու­թեան բա­ցա­սա­կան հե­տե­ւանք­նե­րը դար­մա­նե­լու մի­տող մեր ազ­գա­յին նուի­րա­կան առա­քե­լու­թե­նէն չնա­հան­ջե­լու, այլ` հայ նո­րա­հաս սե­րունդ­նե­րուն պայ­քա­րի ու մարտն­չու­մի նոր ու­ղի­ներ, նոր եղա­նակ­ներ կտա­կե­լու առում­նե­րով:

Գի­տա­ժո­ղո­վի տե­ւո­ղու­թեան բա­ւա­կան հա­մար­ձակ, յան­դուգն եւ ան­կաշ­կանդ քն­նար­կում­ներ, ախ­տա­ճա­նա­չում­ներ կա­տար­ուած են ապա­գայ քայ­լե­րու եւ կողմ­նո­րո­շում­նե­րու ճշգրտ­ման ու նպա­տա­կաս­լաց, առողջ ռազ­մա­վա­րու­թեան որ­դեգր­ման իմաս­տով: Այս գի­տա­ժո­ղո­վին ար­դիւն­քով ամ­փոփ­ուած առա­ջարկ­ներն ու մատ­նան­շում­նե­րը իբ­րեւ ու­ղե­նիշ ան­պայ­ման պէտք է հաշ­ուի առն­ուին Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հա­րիւ­րե­րորդ տա­րե­լի­ցի մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը հա­մա­կար­գող պե­տա­կան յանձ­նա­ժո­ղո­վին կող­մէ` իր յա­ռա­ջի­կայ գոր­ծու­նէ­ու­թեան ու նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րու յա­ջո­ղու­թեան եւ ցան­կա­լի եզ­րա­յան­գում­նե­րու ի խն­դիր:

Խ.Շ.