kantsasar.com – Սուր­իոյ տագ­նա­պի անց­նող երե­քու­կէս տա­րի­նե­րը ալե­կո­ծե­ցին ինչ­պէս Սուր­իոյ ողջ ժո­ղո­վուր­դին, նոյն­պէս սուր­ի­ա­հա­յու­թեան կեան­քը: Տագ­նա­պի ըն­թաց­քին եղան, ու բնա­կա­նա­բար պի­տի ըլ­լա­յին, գաղ­թող­ներ, աւե­լի խա­ղաղ ու հան­գիստ պայ­ման­ներ որո­նող­ներ, հայ­րե­նա­դարձ­ներ, մի­ա­ժա­մա­նակ սա­կայն եղան սուր­ի­ա­կան հո­ղին ու հայ հա­մայն­քին պաշտ­պան հայ արի­ներ, որոնք քա­ղա­քակր­թու­թիւն­նե­րու այս բնօր­րա­նին հա­մար զո­հե­ցին իրենց ամե­նա­թան­կա­գի­նը` կեան­քը:

Սուր­ի­ա­կան հո­ղին վրայ չապ­րո­ղին հա­մար թե­րեւս ան­հասկ­նա­լի թուի նմանօրինակ նուի­րումը հայ­րե­նա­մերձ, ասպըն­ջա­կան այս հո­ղին: Հայ գաղ­թաշ­խար­հի պատ­մու­թեան էջե­րը թեր­թա­տո­ղը սա­կայն հաս­տատ պի­տի իմա­նայ, որ հայ նա­հա­տակ­նե­րու ար­եամբ սր­բա­ցած այս հո­ղը եղած է մի­ա­ժա­մա­նակ տա­րա­գիր ժո­ղո­վուր­դի մը աւան­դա­պահ գո­յեր­թին, ծաղկ­ման ու վե­րել­քին վկա­յա­րա­նը:
Հա­մայն­քի տասն­եակ տա­րի­նե­րու քա­ղա­քա­կան փոր­ձը եւս ու­նե­ցած է իր ազ­դե­ցու­թիւնը` հո­ղին կառ­չե­լու եւ երկ­րին հայ­րե­նա­կան շա­հե­րը պաշտ­պա­նե­լու սուր­ի­ա­հա­յուն ուղղ­ուա­ծութ­եան վրայ:

Այո՛, եր­բեմ­նի եռուն գա­ղու­թը անց­նող տա­րի­նե­րուն տագ­նա­պա­հար դար­ձաւ, սա­կայն չներ­քաշ­ուե­ցաւ զին­եալ բա­խում­նե­րու մէջ, ջա­տա­գո­վը եղաւ երկ­րի հայ­րե­նա­կան շա­հե­րու պաշտ­պա­նու­թեան ու տագ­նա­պի խա­ղաղ լուծ­ման: Հա­ւա­տաց ու կը շա­րու­նա­կէ հա­ւա­տալ, որ Սուր­իոյ ժո­ղո­վուր­դը, իր ընդ­հան­րու­թեան մէջ, վեր է ծայ­րա­յե­ղա­կան մօ­տե­ցում­նե­րու կոր­ծա­նա­րար դր­սե­ւո­րում­նե­րէն եւ ու­նի Սուր­ի­ա­կան հայ­րե­նի­քը վե­րա­կա­ռու­ցե­լու գի­տակ­ցու­թիւնն ու նե­րու­ժը:

Սուր­ի­ա­կան հո­ղին վրայ հա­րիւ­րամ­եակ­նե­րու եւ հա­զա­րամ­եակ­նե­րու պատ­մու­թիւն ու­նե­ցող հա­յը ինչ­պէս պատ­մութ­եան տար­բեր հանգր­ուան­նե­րուն, այն­պէս ալ այս հանգր­ուա­նին չզ­լա­ցաւ քա­ղա­քաց­ի­ա­կան իր պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րը կա­տա­րել: Ու­նե­նա­լով մարդ­կա­յին զո­հեր, նիւ­թա­կան հս­կայ վնաս­ներ, կեն­ցա­ղա­յին դժ­ուա­րու­թիւն­ներ, շա­րու­նա­կեց հա­ւա­տալ Սուր­իոյ ապա­գա­յին եւ իր կա­րե­լին ի գործ դրաւ` խա­ղա­ղա­սի­րու­թեան եւ հայ­րե­նա­սի­րու­թեան օրի­նակ ծա­ռա­յե­լով յա­ճախ: Ատե­լու­թիւնն ու ան­հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թիւնը հրահ­րող կո­չե­րը պա­րարտ հող չգ­տան եր­բեք հայ հա­մայն­քէն ներս: Ընդ­հա­կա­ռակն. ապ­րե­լով ծանր պայ­ման­նե­րու մէջ, հա­մայն­քը մնաց զուսպ, հա­ւա­սա­րակշռ­ուած ու շա­րու­նա­կեց գոր­ծել երկ­րի հա­մընդ­հա­նուր շա­հե­րուն հա­մա­հունչ:
Հայ տղաք ոգի ի բռին պայ­քա­րե­ցան ե՛ւ հա­մայն­քի, ե՛ւ երկ­րի ապա­հո­վու­թեան հա­մար: Մեր տղա­քը ըլ­լա­լով խի­զախ երի­տա­սարդ­ներ, ըն­տա­նիք­նե­րու հայ­րեր, ապա­հո­վա­կան վա­տա­գոյն վի­ճակ­նե­րու մէջ յայտն­ուե­ցան, թի­րախ դար­ձան անխը­նայ ռմ­բա­կո­ծում­նե­րու, այ­սու­հան­դերձ մնա­ցին ան­շա­հախըն­դիր, ան­տե­սե­ցին մա­հը, անձ­նու­րա­ցու­թեամբ ծա­ռա­յե­ցին իրենց ժո­ղո­վուր­դին ու դար­ձան հա­յուն վե­հանձ­նու­թեան խորհր­դա­նի­շը:

Մեր տղա­քը սուր­ի­ա­կան տագ­նա­պին մէջ ուր­ուագ­ծե­ցին սուր­ի­ա­հայ երի­տա­սար­դին նկա­րագ­րա­յին յատ­կու­թիւն­նե­րը, եր­բեմն տե­ղացի­ին ան­գամ օրի­նակ ծա­ռա­յե­լով:

Վկայ նա­հա­տակ Յով­սէփ Պչաքճ­եա­նը, որուն խի­զախ կեց­ուած­քին ու նուի­րու­մի օրի­նա­կին դի­մաց խո­նար­հե­ցան սուր­ի­ա­կան բա­նա­կի սպա­ներն ան­գամ եւ ի զուր չէր, որ անոր շնոր­հե­ցին յետ­մա­հու «Պա­տուոյ Սպայ» կո­չու­մը:
Ո՞ւր պէտք է փնտ­ռել մեր տղոց զո­հո­ղու­թեան խոր­հուր­դը վեր­ջա­պէս, եթէ ոչ, սուր­ի­ա­կան բարդ տագ­նա­պին մէջ, հա­մայն­քի ապա­հո­վու­թեան երաշ­խիք­նե­րու որոն­ման կե­նաց մա­հու պայ­քա­րին մէջ:

Զ.Պ.