Ու­նէ­ինք գողտ­րիկ, կազ­մա­կերպը­ւած, հայ­կա­կա­նու­թեամբ տրո­փող, հա­մա­հայ­կա­կան խն­դիր­նե­րով ապ­րող, ցե­ղաս­պա­նու­թեան ան­մի­ջա­կան ակա­նա­տեսն ու շա­րու­նա­կու­թիւնը եղող գա­ղութ մը Հա­լէ­պի մէջ: Գա­ղութ մը, որ առա­տա­ձեռն եղած էր թէ՛ Հա­յաս­տա­նի, թէ՛ Սփիւռ­քի այլ գա­ղութ­նե­րու կա­րիք­նե­րուն նկատ­մամբ: Գա­ղութ մը, որ նե­ցուկ էր ամ­բողջ հա­յութ­եան` նիւ­թա­պէս եւ բա­րո­յա­պէս: Իր գո­յու­թիւնը մի­ջի­նա­րե­ւել­եան այս տա­րած­քին մէջ կա­րե­ւոր էր Հա­յաս­տա­նի եւ հայ­կա­կան հար­ցին հա­մար: Այ­սօր գա­ղու­թը հո­գե­վար­քի մէջ է: Հա­լէ­պը այ­սօր տն­տե­սա­կան եւ ապա­հո­վա­կան ճգ­նա­ժամ կ՛ապ­րի: Գա­ղու­թը կը քայ­քայ­ուի: Չորս ամի­սէ ի վեր անո­ղոք պա­տե­րազմ է Հա­լէ­պի մէջ: Տագ­նա­պը իր տն­տե­սա­կան, ըն­կե­րա­յին երես­նե­րէն թե­ւա­կո­խած է զի­նուո­րա­կան բիրտ հանգր­ուան, որուն ամէ­նէն կո­պիտ թա­տե­րա­բե­մը Հա­լէ­պը եղաւ դժ­բախ­տա­բար:

Երբ զի­նուո­րա­կան գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը սաստ­կա­ցան, բա­ւա­կան հա­յեր հե­ռա­ցան քա­ղա­քէն, եր­բեմն նոյ­նիսկ պա­տաս­խա­նա­տու­ներ, բայց պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րու ստ­ուար բա­ժի­նը տա­կա­ւին պատ­նէ­շի վրայ է: Սխալ է այն տա­րա­ձայ­նու­թիւնը, թէ ով որ կր­նայ եր­թալ` գնաց, ընդ­հա­կա­ռակն` շա­տեր իրենց գա­ցած տե­ղե­րը գո­յա­տե­ւե­լու տու­եալ­նե­րը չու­նե­նա­լով հան­դերձ գա­ցին, ու­րիշ­ներ, որոնք կրնա­յին եր­թալ, պատ­նէ­շի վրայ են:

Գա­ղու­թի պա­տաս­խա­նա­տու տար­րեր եւ մա­նա­ւանդ երի­տա­սարդ­ներ սքան­չե­լի զո­հո­ղու­թեամբ գոր­ծի վրայ են` հաս­նե­լու հա­մար հա­յու­թեան կա­րիք­նե­րուն, ինչ տե­սակ ալ ըլ­լան անոնք, նոյ­նիսկ բո­լոր տե­սա­կի վտանգ­նե­րը յանձն առած կը պայ­քա­րին:

Ի տես այս իրա­կա­նու­թեան, չտե­սանք հա­յու­թեան օգ­նու­թեան հաս­նե­լու հա­մար աշ­խար­հով մէկ հա­յու­թեան զօ­րա­շար­ժը, խօս­քե­րէն, ժո­ղով­նե­րէն, ասու­լիս­նե­րէն զատ բան չտե­սանք: Այ­սօր­ուան տու­եալ­նե­րով անն­շան գու­մար­ներ միայն հա­սած են Հա­լէպ: «Օգ­նի՛ր Եղ­բօրդ»-ը հա­սաւ, հա­սան նա­եւ անձ­նա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ օժան­դա­կու­թիւն­ներ: Կ՛ըս­ուի, թէ տա­կա­ւին օժան­դա­կու­թիւն­նե­րը պի­տի հաս­նին: Ե՞րբ, ժա­մա­նա­կը ուշ ըլ­լա­լէ՞ ետք: Կը լսենք նա­եւ այլ գու­մար­նե­րու մա­սին, որոնք հա­մե­մա­տա­բար փոքր գու­մար­ներ են այս մեծ աղէ­տին դի­մաց, որ կը դի­մագ­րա­ւէ գա­ղու­թը:

Արդ­եօք հա­սա՞ծ ենք այն եզ­րա­կա­ցու­թեան, թէ` «հիւան­դին վի­ճա­կը յու­սա­հա­տա­կան է եւ չ՛ար­ժեր դեղ տալ», կամ` «այս յու­սա­հատ վի­ճա­կը ներ­կա­յաց­նող «հաս­տա­տու­թեան» մէջ չ՛ար­ժեր ներդ­րում ընել», եթէ այդ­պէս է, պար­կեշտ ըլ­լանք, ըսենք, թէ այդ­պէս է, եւ մար­դոց չօ­րօ­րենք սին երազ­նե­րով:

Շատ բնա­կան է այ­սօր Հա­լէ­պի մայ­թե­րուն վրայ հան­դի­պիլ ծխա­խոտ կամ կա­նա­չե­ղէն ծա­խող հա­լէ­պա­հայ ար­հես­տա­ւոր տղոց: Գո­յա­տե­ւե­լու ան­խոնջ պայ­քա­րի երե­ւոյթ մը, որ պէտք է գնա­հա­տել գիտ­նալ: Ձմե­ռը դռ­նե­րու մօտ է եւ ոչ մէկ կա­թիլ վա­ռե­լա­նիւթ կայ: Գա­ղու­թը գո­յա­տե­ւե­լու իր վեր­ջին պայ­քա­րը կը մղէ…: Կը կար­դանք, որ «Հա­յաս­տան» հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մը իր այս տար­ուան թե­լե­թո­նի 10 առ հա­րիւր պի­տի տրա­մադ­րէ Սուր­իա­յէն Հա­յաս­տան ապաս­տա­նած հա­յու­թեան, իսկ Հա­լէպ մնա­ցած հա­յու­թեան ի՞նչ պի­տի հաս­նի: Ին­չո՞ւ Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան այ­րե­րը, հո­գե­ւոր եւ քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վար­նե­րը կը յոր­դո­րեն հա­լէ­պա­հա­յութ­եան դի­մա­նալ, չգաղ­թել, ի՞նչ է այս խեղ­կա­տա­կու­թիւնը:

Հայ­րե­նի մա­մու­լը տա­կա­ւին զբա­ղած կը մնայ Քիմ Գար­տաշ­եա­նով, իսկ Արեւ­մուտ­քի մեր գա­ղութ­նե­րը ե՞րբ արդ­եօք լոպի­ին­կի աշ­խա­տանք պի­տի ծա­ւա­լեն սուր­ի­ա­հայ գա­ղու­թի անվը­տան­գու­թեան ի նպաստ: Ե՞րբ ձայն պի­տի բարձ­րաց­նեն գա­ղու­թին պաշտ­պա­նու­թեան հաս­նե­լու` այդ Արեւ­մուտ­քի կող­մէն իսկ կերտ­ուած վան­տալ­նե­րէն: Սուր­ի­ա­հա­յու­թեան գո­յու­թեան խն­դիր­նե­րը Հայ Դատ չե՞ն արդ­եօք:

Ո՞ւր է այս հար­ցը հե­տապն­դող հա­մա­հայ­կա­կան ղե­կա­վա­րու­թիւնը:

Սուր­ի­ա­հա­յու­թեան խն­դի­րը այ­սօր տե­ղա­կան կամ շր­ջա­նա­յին խն­դիր մը չէ լոկ, այլ մեր ազ­գի կեն­սու­նա­կութեան եւ մար­տու­նա­կու­թեան ցու­ցա­նի­շը: Եթէ հար­կա­ւոր է, որ հա­լէ­պա­հա­յերս զոհ­ուինք, որ­պէս­զի հայ ժո­ղո­վուր­դը զարթ­նի, մենք պատ­րաստ ենք այդ զո­հո­ղու­թեան, յա­նուն հայ ազ­գի բա­րօ­րու­թեան, սա­կայն կը կաս­կա­ծինք, որ այդ զար­թօն­քը տե­ղի ու­նե­նայ, աւա՜ղ:

Թուր­քը դարձ­եալ կը գոր­ծէ, իսկ մենք կր­կին կը խօ­սինք:

Ի տես այս կա­ցու­թեան, ճիշդ կ՛ըլ­լա՞յ արդ­եօք հա­ւա­քա­բար դի­մենք արեւմտ­եան որե­ւէ երկ­րի դես­պա­նա­տուն, որ­պէս­զի հա­ւա­քա­բար հոն գաղ­թե­լու առիթ տր­ուի մե­զի, գո­նէ կը փր­կենք մեր մարդ­կա­յին կեան­քե­րը: Իսկ ազ­գա­յի­նը պի­տի ձգենք ազ­գի ղե­կա­վար­նե­րուն, եկե­ղե­ցա­կան թէ աշ­խար­հիկ, որ­պէս­զի թա­գա­ւո­րեն դա­տարկ գա­ղութ­նե­րու եւ դա­տարկ հո­գի­նե­րով ան­դի­մա­գիծ հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­նե­րու վրայ: Ճգ­նա­ժա­մե­րը ազ­գե­րու կեն­սու­նա­կու­թեան փոր­ձա­քա­րեր են: Ահա­ւա­սիկ հայ ազ­գին նոր փոր­ձա­քա­րը, որ­պէս­զի փաս­տէ իր գո­յութ­եան իրա­ւուն­քը:

ՆԵՐՍԷՍ ՍԱՐԳԻՍԵԱՆ

«ԳԱՆՁԱՍԱՐ», 15 Նոյեմբեր 2012