kantsasar.com – Թէ ին­չո՞ւ այս վեր­նա­գի­րը. Ազ­գա­յին Հպար­տու­թիւն եւ Երախ­տա­գի­տու­թիւն:

Այն պատ­ճա­ռով, որ երբ կը նա­յինք մեր պատ­մա­կան անց­եա­լին կը տես­նենք, թէ որ­քան սէր կու­տա­կած է հա­յու հո­գին, որ­քան սէր ամ­բա­րած է հա­յը դա­րե­րու ըն­թաց­քին, որ­պէս­զի Քու­չա­կը իր հայ­րեն­նե­րը եր­գէր ու աշ­խար­հին բարձ­րա­ձայն յայ­տա­րա­րէր.-
«Երբ սէրն ի յաշ­խարհ եկաւ, եկաւ իմ սիրտս բնա­կե­ցաւ.
Հա­պա յիմ սրտէս դուրս` երկ­րէ եր­կիր թա­փե­ցաւ»:

Որ­պէս­զի Պա­րոյր Սե­ւա­կը հայ հոգի­էն բխող երախ­տա­գի­տու­թեան զգա­ցում­ներ ներ­բո­ղէր, ու հա­մայն աշ­խարհն յի­շեց­նէր,-
«Գի­տենք բա­րե­կա­մին դառ­նալ աջա­կից.
Դուրս գալ մեզ ար­ուած բա­րու­թեան տա­կից`
Մէ­կի փո­խա­րէն տասն հա­տու­ցե­լով…»

Եւ այն պատ­ճա­ռով, որ ազ­գա­յին ար­ժա­նա­պա­տիւ հպար­տու­թեամբ եւ բաց ճա­կա­տով աշ­խար­հին յայտ­նենք` թէ հայ ժո­ղո­վուր­դը աշ­խար­հի քա­ղա­քակր­թու­թեան գան­ձա­րա­նին շատ բան կտա­կած է, բայց ամե­նա­թան­կա­գինն ու ամե­նա­գե­ղե­ցի­կը մար­դա­սի­րա­կան իր ոգին է, առ­կայ­ծող ու եր­բեք չխամ­րող իր մար­դա­սի­րու­թիւնն է, որ կը հա­ւա­տայ «բարի­ին», «վսե­մին», ու «լա­ւին»:
Այս խօս­քե­րը չա­փա­զան­ցու­թեան ու պար­ծեն­կո­տու­թեան խօս­քեր չեն եր­բեք այլ` պատ­մա­կան խոր­հուրդն է մեր դա­րա­ւոր անց­եա­լին:
Իսկ եթէ դա­րե­րու ըն­թաց­քին հե­ռու մնա­ցինք քա­ղա­քա­կա­նու­թեան դիւա­նա­գի­տա­կան խա­ղե­րէն պար­զա­պէս` որ սի­րոյ ու գու­թի զգա­ցում­նե­րը միշտ ողո­ղած են մեզ:

Այդ մա­սին գի­տեն ազ­գե­րը բո­լոր: Եւ գի­տեն նա­եւ, թէ պարտ­քի տակ չեն մնար հայ ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րը, այլ` գի­տեն հա­տու­ցել բա­րի­քի դի­մաց.-
«Ո՜ւր էլ որ հա­սել, որ­տեղ էլ եղել,
Ջա­նա­ցել ենք մենք ամէն­քի՛ հա­մար.
Շի­նել ենք կա­մուրջ,
Կա­պել ենք կա­մար,
Ամէ՜ն տեղ հեր­կել,
Հասց­րել բեր­քեր»:

Այս խօս­քե­րը կեն­դա­նի փաս­տեր են, իրա­կան տպա­ւո­րու­թիւն­ներ, որոնց մա­սին կը խօ­սին այ­սօր Սուր­իոյ գաղ­թօ­ճախ­նե­րը:

Հոն պի­տի տես­նէք մեր հայ­կա­կան կա­ռոյց­նե­րէն իւ­րա­քան­չիւ­րը` բա­րե­սի­րա­կան թէ մշա­կու­թա­յին կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ, օգ­նու­թեան ձեռք եր­կա­րած են ոչ միայն հայ հա­մայն­քի զա­ւակ­նե­րուն, այլ իրենց որ­դեգ­րած մար­դա­սի­րա­կան ծրա­գիր­նե­րով գտած են երախ­տա­գի­տութեան սր­տա­բուխ ար­տա­յայ­տու­թիւնը հան­դէպ արաբ ազ­նիւ ժո­ղո­վուր­դին:

Որ­քան սի­րով ու ակ­նա­ծան­քով կը հն­չեն երախ­տա­գի­տու­թեամբ հա­մակ­ուած մեր երի­տա­սարդ­նե­րը իրենց ուխ­տի խօս­քե­րը` «Սուր­ի­ան մեր երկ­րորդ հայ­րե­նիքն է» բա­ռե­րը: Զգա­ցում մը, որ ինք­նա­բուխ է, վճիտ ու անա­րատ:

Երկ­րորդ հայ­րե­նի­քի այս ըն­կա­լու­մը` հա­յու­թեան սր­տին մէջ տեղ գտած յար­գան­քի ու հա­ւա­տար­մու­թեան զգա­ցում­նե­րը այն­քան հա­րա­զատ են ու ան­խառն, որ կու գայ դա­րե­րու խոր­քէն հայ եւ արաբ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու դա­րե­րու պատ­մու­թիւն ու­նե­ցող, դա­րե­րու հետ ծա­ւալ­ուած ու ամ­րապնդ­ուած սերտ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րէն: Ան­քակ­տե­լի կա­պեր, որոնք կը շա­րու­նակ­ուին մին­չեւ այ­սօր:

Ինչ խօսք, որ նման պա­րա­գա­նե­րուն հպար­տու­թեան զգա­ցու­մը ան­բա­ժա­նե­լի է երախ­տա­գի­տու­թե­նէն: Եւ ինչ­պէ՛ս չհ­պար­տա­նալ, երբ կը տես­նենք մեր հայ­րե­նի ժո­ղո­վուր­դին հո­գա­տար վե­րա­բեր­մուն­քը հան­դէպ սուր­ի­ա­ցի ժո­ղո­վուր­դին, եւ այդ հո­ղին վրայ ապ­րող իր հա­րա­զատ զա­ւակ­նե­րուն:
Ինչ­պէս կա­րե­լի է մոռ­նալ, սուր­ի­ա­ցին` այն ասպն­ջա­կան ժո­ղո­վուր­դը, որ գր­կա­բաց ըն­դու­նեց դա­րա­ւոր ար­հա­ւիրք­նե­րէն ու աղէտ­նե­րէն մա­զա­պուրծ փրկ­ուած հա­յե­րը:

Այն ժո­ղո­վուրդն է, որ կա­րե­լի է առանձ­նացնել ոչ միայն իր մշա­կոյ­թով, իր բար­քե­րով ու սո­վո­րու­թիւն­նե­րով, այլ իր իւ­րա­յա­տուկ մարդ­կա­յին ըմբռ­նում­նե­րով, հա­մա­կե­ցու­թեան իր ու­րոյն կեն­ցա­ղա­ձե­ւով, ուր այ­լե­ւայլ ազ­գու­թիւն­նե­րը կ՛ապ­րին իրար հետ եւ իրար­մով, իրար հետ ձեռք-ձեռ­քի տուած հաշտ ու հա­մե­րաշխ: Մշա­կու­թա­յին կեն­ցա­ղին հետ մէկ­տեղ կը գտ­նէք ժո­ղո­վուր­դին հո­գե­բա­նու­թեան մէջ ար­մա­տա­ւոր­ուած սերտ բա­րե­կա­մու­թիւնը:

Որ­քան խո­հեր, մտո­րում­ներ ու զգա­ցում­ներ կը ծնին խռո­վա­յոյզ այս օրե­րուն:

Խո­հեր, մարդ­կա­յին գե­ղե­ցիկ իտ­է­ալ­նե­րու մա­սին, հա­սա­րա­կա­կան փոխ-յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու մա­սին, նոր կեանք կա­ռու­ցե­լու, ատե­լու­թիւնն ու անվս­տա­հու­թիւնը վե­րաց­նե­լու մա­սին:

Եւ այն մա­սին, որ մար­դուն ազատ ան­հա­տա­կա­նու­թիւնը, մար­դուն ստեղ­ծա­գործ ոգին, ըն­դու­նակ են հրաշք­ներ գոր­ծե­լու: Ան­կաշ­կանդ մտա­ծո­ղու­թիւնը, որ մար­դուն հնա­րա­ւո­րու­թիւն­ներ կու տայ դր­սե­ւո­րե­լու իր տա­ղան­դը, իր անբռ­նազ­բօ­սիկ տա­րեր­քը:

Ահա թէ ին­չու, հա­յու­թիւնը որ­պէս բա­րո­յա­կան ուժ իր ու­նե­ցած հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րով չի զլա­նար նե­ցուկ կանգ­նե­լու սուր­ի­ա­ցի ասպըն­ջա­կան մարտն­չող ժո­ղո­վուր­դին, հա­ւա­տա­լով որ եր­կի­րը պի­տի դուրս գայ այս ճգ­նա­ժա­մէն, եւ պի­տի վե­րագտ­նէ իր եր­բեմ­նի կեն­սու­նա­կու­թիւնը:

Եւ ան­կաս­կած` գա­ղու­թին նուի­րումն ու գործ­նա­կան ջան­քե­րը պատ­մու­թեան հա­մար պի­տի մնան մնա­յուն փաս­տեր:

Հոն ուր քա­ղա­քակր­թու­թիւնը ծնաւ, իր ազ­գե­րով ու ժո­ղո­վուր­դով պի­տի յառ­նին վեր­ջա­պէս:

Հոն` ուր խա­ղա­ղու­թեան մր­մունջ­ներ կը լսուին ամե­նու­րեք, հա­յու­թեան վա­ղե­մի սր­տի խօսքն է կար­ծես որ կը հն­չէ` «Խա­ղա­ղու­թիւն Ամե­նե­ցուն…»:

Նուարդ Մատոյեան-Տարագճեան