Օրե­րը ան­յոյս կը թուին, խա­ւար ու մութ մի­ա­պա­ղաղ դա­ժա­նու­թեամբ կը յա­ջոր­դեն զի­րար: Միայն սի­րած էա­կի գո­յու­թիւնը` ապ­րե­լու յա­րա­տե­ւե­լու հա­մար յոյս եւ փա­փաք կը ներշն­չէ: Պա­տե­րազ­մի ար­հա­ւիր­քը սահմռ­կե­ցու­ցիչ է: Կը ճո­ղի կ՛ար­ձա­գան­գէ հրա­սայ­լե­րու որո­տը, ար­ձա­կա­զէն­նե­րու հրաձ­գու­թիւնն ու ռում­բե­րու տա­րա­փը:

Երկ­րէն հե­ռա­ցող­նե­րու հրա­ժեշ­տի լու­րե­րը արագ-արագ յա­ջոր­դե­ցին իրար, որոնց սկ­սաւ յա­ջոր­դել արե­ւան­գուող­նե­րու շա­րա­նին պատ­ճա­ռած սար­սա­փը: Եր­բեմ­նի հա­յա­շատ պո­ղո­տա­նե­րէն, թա­ղե­րէն մա­հաս­փիւռ դա­տար­կու­թեան թախ­ծոտ տամ­կու­թիւն մը սփ­ռե­լով:

Աշու­նը ան­ցաւ, անոր բա­ցա­կա­յութ­եամբ նուա­զե­ցան նա­եւ երկ­րէն դուրս եկող­նե­րուն կա­րա­ւան­նե­րը:

Փա­ռա­ւո­նին սու­րը շատ աւե­լի կա­րե­կից էր: Փա­ռա­ւո­նը սպան­նե­լէ զանց կ՛առ­նէր բո­լոր անդ­րա­նիկ­նե­րը` որոնց տան շե­մին կ՛երե­ւար գառ­նու­կի ար­եան կնի­քը: Փա­ռա­ւո­նը աւե­լի ողոր­մած էր: Ի՞նչ կա­րե­լի է զե­տե­ղել մեր դրան­դիք­նե­րուն, որ­պէս­զի անվ­նաս մնանք հր­թիռ­նե­րէ եւ հրա­նօ­թա­յին հար­ուած­նե­րէ: Խա­ղա­ղու­թիւն պար­գե­ւող Աւե­տի­սին խոս­տում­նե­րը կ՛ու­շա­նան:

Ի՞նչ ընել, որ ճա­կա­տող­նե­րը սթա­փին, անոնց խա­ւա­րած աչ­քե­րը բաց­ուին: Ճշ­մար­տու­թիւնը տես­նեն եւ իրա­կա­նու­թիւն­ներ ակն­յայտ ըլ­լան: Հասկնան, թէ իրենց հա­րա­զատ եղ­բայր­ներն են, ո-րոնք կը սպան­նեն:

Կրա­կը իր ին­կած տե­ղը կ՛այ­րէ: Բաց եր­կին­քը անձ­րե­ւի փո­խա­րէն իր ահա­ւոր բար­կու­թիւնը ծծում­բի պէս կը շա­րու­նա­կէ տե­ղաց­նել բո­լո­րիս վրայ: Ամէն րո­պէ իւ­րա­քան­չիւրս կը տան­ջէ այն թա­քուն միտ­քը, որ բո­լորս հա­մա­հա­ւա­սար են­թա­կայ ենք կոր­ծան­ման, բայց ան­բա­ցատ­րե­լի զօ­րու­թիւն մը տա­կա­ւին իր ձեռ­քով կը պա­հէ մե­ծա­մաս­նու­թիւնս.

Կը հա­ւա­տամ, որ աղօթ­քի զօ­րութ­եամբ պահ­պան­ուած են որոշ սահ­ման­ներ: Յա­տուկ թա­ղա­մա­սեր ու նր­բանցք­ներ` քրիս­տոն­եա­նե­րուս պատ­կա­նող:

Ան­թիւ դի­ակ­ներ` պա­տանք­ուած եւ ան­պա­տանք, կը հր­կիզ­ուին, մաս մըն ալ անոնց­մէ կար­ծես ոտ­քի մնա­ցած են, մխրճուած հո­ղին մէջ, որոնց դուրս մնա­ցած ձեռ­քե­րը դեռ կը շա­րու­նա­կեն իրենց պայ­քա­րը:

Ան­հա­մար գաղ­թա­կան­ներ` Հա­լէ­պի շր­ջա­կայ­քէն, բռ­նած են ան­յայտ ճամ­բա­ներ: Սահ­մա­նէն ան­դին եւ ան­սահ­ման տա­րա­ծու­թիւն­ներ…

Օրե­րը չար են: Վտան­գը բո­լո­րին հա­մար է: Երե­խայ-տա­րեց, մուս­լի­ման-քրիս­տոն­եայ, հայ եւ արաբ: Տեղ-տեղ մահ­ուան ման­գա­ղը կ՛այ­ցե­լէ Հա­լէ­պի թա­ղե­րը: Սկիզ­բը քրիս­տոն­եայ ըլ­լա­լը ապա­հո­վու­թեան գրա­ւա­կան էր, կա­մաց-կա­մաց հր­թիռ­ներն ու արա­գա­հար­ուած­նե­րու փամ­փուշտ­նե­րը սկ­սան այ­ցե­լել նա­եւ հա­յե­րուս բնա­կա­տե­ղի­նե­րը:

Հի­մա, ալ բո­լորս շր­ջա­փակ­ուած ենք:

Ոչ ոք, ոչ ոքի թող մե­ղադ­րէ իր այս­տեղ մնա­լուն հա­մար: Կա­րե­լի չէ ար­մա­տէն փրց­նել ժո­ղո­վուրդ մը, գա­ղութ մը, որ սերտ պոր­տա­լա­րե­րով կապ­ուած է այս հո­ղին հետ: Անոր բա­րիք­նե­րը վա­յե­լած` լաւ օրե­րը բաժ­նեկ­ցած, հի­մա կռ­նա՞կ դարձ­նել: Մեկ­նի­լը որ­քա­նով ճիշդ պի­տի ըլ­լայ: Ով որ կր­ցաւ հե­ռա­նալ, ազատ էր, ով որ մնալ որո­շեց դարձ­եալ ազատ է: Ամէն մարդ իր ան­ձին պա­տաս­խա­նա­տուն պէտք է ըլ­լայ: Կր­կին կ՛ըսեմ` ոչ ոք, ոչ ոքի թող մե­ղադ­րէ:

Հայ­րե­նիք պի­տի ու­զէ­ինք մեկ­նիլ խա­ղաղ պայ­ման­նե­րու մէջ, սի­րով եւ գի­տակ­ցօ­րէն: Լաւ պի­տի ըլ­լար, որ մար­դիկ իրենց կա­շին փր­կե­լու հա­մար հայ­րե­նի­քը չփնտ­ռէ­ին, ետ­քը փոք­րիկ դժ­ուա­րու­թեան մը դէմ յան­դի­ման գտն­ուե­լով, փախ­չէ­ին հոն­կէ: Եթէ իրօք կը սի­րենք զայն հոն կր­նանք հաս­նիլ որե­ւէ մէկ ատեն: Սէ­րը խո­չըն­դոտ­ներ չճանչ­նար: Հայ­րե­նիքն ալ, չէ որ, մե­զի պէս հո­գի եւ ար­ժա­նա­պատ­ւու­թիւն ու­նի: Ոմանք քմա­հաճ զա­ւակ­նե­րու պէս փոր­ձի կ՛են­թար­կեն ոչ միայն հայ­րե­նի­քը այլ նա­եւ այս­տե­ղի ազ­գա­յին ղե­կա­վա­րու­թիւնը: Մոռ­նա­լով որ մեր պա­տաս­խա­նա­տու­ներն ալ մար­դիկ են որոնք իրենց կա­րո­ղու­թե­նէն մեծ բեռ­ներ կը տա­նին` ու­նին մե­զի հա­մար ան­տե­սա­նե­լի դժ­ուա­րու­թիւն­ներ եւ ապա­հո­վա­կան հար­ցեր: Ոչ ոք, ոչ ոքի պար­տա­կան է: Իւ­րա­քան­չիւ­րը իր բա­րո­յա­կան սկզ­բունք­նե­րէն մեկ­նե­լով է որ կը գոր­ծէ: «Ոչ մէկ ար­ժէք կը ներ­կա­յացը­նեն անց­եա­լի բո­լոր նիւ­թա­կան, հո­գե­ւոր, ըն­կե­րա­յին եւ քրիս­տո­ն­է­ա­կան ար­ժա­նիք­նե­րը, եթէ անոնք յի­շա­տա­կիչ նշա­նա­կու­թիւն չու­նե­նան ներ­կա­յին եւ դաստ­ի­ա­րա­կիչ դեր ապա­գա­յին, ինչ­պէս` Վար­դա­նանց ճա­կա­տա­մար­տը» (Շա­հան Սրբ. Եպս. Սար­գիս­եան):

Հո­րի­զո­նը ար­դէն ուր որ է կը պարզ­ուի. հե­ռան­կար­նե­րը բո­լո­րը մի­աս­նա­բար հա­ւաք­ուած կու գան մե­զի օգ­նու­թեան:

Աշ­խար­հը ամ­բող­ջու­թեամբ պա­տե­րազ­մի սար­սա­փէ կը տա­ռա­պի:Այ­սօր այս­տեղ ,վա­ղը ու­րիշ տեղ մը… ո՛վ գի­տէ…

Մեր փոքր հա­մայն­քով «իրա­կա­նութ­եան մէջ» մենք շատ բան փո­խե­ցինք մեր շրջա­պա­տին կեան­քէն ներս, ինչ­պէս աղ եւ հա­մեմ, նոյ­նիսկ որ­պէս ցո­րե­նի հա­տիկ, որ կր­ցաւ ոչ միայն իր հո­ղին վրայ փթ­թե­լով, ար­ժե­ւո­րել զայն, այլ իբր հաց կը բաշխ­ուի նա­եւ իր հայ­րե­նի­քի եւ նոյ­նիսկ օտար եր­կիր­նե­րու սե­ղան­նե­րուն վրայ:

Իսկ դուն կամ­քէ ան­կախ, հայ­րե­նիք հաս­նե­լու բո­լոր երազ­ներդ խեղ­դած, յայտն­ուե­ցար ովկ­ի­ա­նոս­նե­րը կտ­րող, ստրկու­թեան հա­մը ճա­շա­կել տուող ան­յայտ նա­ւուն վրայ: Կը բաժ­նեմ զգա­ցում­ներդ: Հայ­րե­նի հո­ղի եւ ծնն­դա­վայ­րի ջեր­մու­թեամբ լե­ցուն հոգի­ին հա­մար տա­ժանք եւ խա­չե­լու­թիւն է այս եր­կու­քէն հե­ռու վայր մը ապ­րի­լը: Ծի­ծա­ղե­լի ըլ­լա­լու աս­տի­ճան կր­նաս ան­հասկ­նա­լի ըլ­լալ շր­ջա­պա­տիդ, բայց մի մոռ­նար որ ամէն ինչ փոր­ձաքն­նու­թիւն է, եւ ամէն բա­նե­րը բարի­ին գոր­ծա­կից կր­նան ըլ­լալ…

Ծեր հօ­րա­քոյրդ, որ ան­կող­նա­յին հիւանդ է, ո՞ւր ձգել եւ հե­ռա­նալ: Բազ­մա­թիւ տու­ներ իրենց ներ­քին հար­ցե­րը ու­նին, որոնք հի­մա դար­ձան աւե­լի շեշտ­ուած: Կա­րիք չկայ թուար­կե­լու զա­նոնք եւ յան­ցա­ւոր փնտ­ռե­լու:

Հա­մայն­քի ղե­կա­վար­նե­րը իրենց կա­րե­լին ըրին կարգ ու կա­նոն պահ­պա­նե­լու եւ մեր ապա­հո­վու­թիւնը հո­գա­լու հա­մար: Չէ որ անոնք եթէ նոյ­նիսկ ու­զէ­ին, կա­րե­լի չէր ար­մա­տա­խիլ ընել եւ փո­խադ­րել ամ­բողջ գա­ղութ մը: Մնա­ցող­նե­րուն եւ «շար­ժել»ու կա­րե­լիու­թիւնը չու­նե­ցող­նե­րուն, ո՞վ պի­տի հս­կէր եւ խնա­մէր:

Անմ­խի­թար ըն­տա­նիք­ներ կա­րե­լի եղած չա­փով ու­նե­ցան` նե­ցուկ եւ ան­մի­ջա­կան օգ­նու­թիւն: Այս դժ­ուա­րին օրե­րուն, պէտք է հաս­կա­ցո­ղու­թիւն ցու­ցա­բե­րել: Պայ­ման չէ որ բո­լո­րը օգտ­ուին հաս­նող օժան­դա­կու­թե­նէն: Մէ­կուն աւե­լին կր­նայ ու­րի­շի մը կա­րի­քը հո­գալ, ինչ­պէս կ՛ըսէ խօս­քը. «Շատ ու­նե­ցո­ղի­նը չա­ւել­ցաւ ու քիչ ու­նե­ցո­ղի­նը չպակ­սե­ցաւ»: Աստ­ուած մեծ է: Ոչ մէկ բան յա­րա­տեւ նոյ­նը կր­նայ մնալ, մի­ակ ան­փո­փո­խը Ան է:

Ամէն բան իր սահ­մանն ու ժա­մա­նա­կը ու­նի. նե­ղու­թիւնն ու տա­ռա­պանքն ալ ու­նին իրենց սահ­ման­նե­րը. ծո­վուն հա­մար սահ­ման մը դր­ուած է եւ եթէ չհ­րա­մայ­ուի ան­կա­րե­լի է որ ան կա­րե­նայ անց­նիլ իր սահ­ման­նե­րէն: Ամա­նին մէջ ամ­բար­ուած, շր­ջա­փակ­ուած ջու­րը ի վեր­ջոյ ան­պայ­ման պի­տի մի­ա­նայ ծո­վուն եւ իր ջրա­յին հարթ ըն­թաց­քին: Մինչ ջա­ղաց­պա­նը գե­տին զօ­րա­ւոր հո­սան­քը բռ­նած է` մեր կա­րիք­նե­րուն, աճու­մին, կո­փու­մին հա­մար անհ­րա­ժեշտ քա­նա­կու­թեամբ ջուր պի­տի մա­տա­կա­րար­ուի` յու­սա­ցող­նե­րուս: Մեր կա­րո­ղու­թե­նէն աւե­լի պի­տի չփորձ­ուինք…

Իւ­րա­քան­չիւր քայլ կ՛առաջ­նոր­դէ մեզ դէ­պի ափ դէ­պի նպա­տա­կա­կէտ նոյ­նիսկ երբ դուր­սը մութ է իսկ փա­րո­սը ան­տե­սա­նե­լի:

Աչ­քե­րը պէտք է կեդ­րո­նա­ցած մնան հե­ռան­կա­րին, հա­մայ­նա­պատ­կե­րին կա­րե­նալ յաղ­թա­հա­րե­լու հա­մար ալիք­ներն ու ժայ­ռե­րը: Ահա­ւա­սիկ նոր օր մը մա­քա­ռե­լու եւ ապ­րե­լու հա­մար…

Վեր­ջը նա­եւ նոր սկիզբ է:

Մարիանա Պէրթիզլեան-Ղազարեան
«ԳԱՆՁԱՍԱՐ», 5 Մարտ 2013